奥维德《黑海书简》第2部第9首



Regia progenies, cui nobilitatis origo
nomen in Eumolpi pervenit usque, Coty,
Fama loquax vestras si iam pervenit ad aures,
me tibi finitimi parte iacere soli,
5 supplicis exaudi, iuvenum mitissime, vocem,
quamque potes, profugo (nam potes) adfer opem.
Me fortuna tibi (de qua quod non queror[1], hoc est)
tradidit, hoc uno non inimica mihi.
Excipe naufragium non duro litore nostrum,
10 ne fuerit terra tutior unda tua.
Regia, crede mihi, res est succurrere lapsis,
convenit et, tanto quantus es ipse, viro.
Fortunam decet hoc istam: quae maxima cum sit,
esse potest animo vix tamen aequa tuo.
15 Conspicitur numquam meliore potentia causa,
quam quotiens vanas non sinit esse preces.
Hoc nitor iste tui generis desiderat, hoc est
a superis ortae nobilitatis opus.
Hoc tibi et Eumolpus, generis clarissimus auctor,
20 et prior Eumolpo suadet Erichthonius.
Hoc tecum commune deo[2] est quod uterque rogati
supplicibus vestris ferre soletis opem.
Numquid[3] erit quare solito dignemur honore
numina, si demas velle iuvare deos?
25 Iuppiter oranti surdas si praebeat auris,
victima pro templo cur cadat icta Iovis?
Si pacem nullam pontus mihi praestet eunti
inrita Neptuno cur ego tura feram?
Vana laborantis si fallat arva coloni,
30 accipiat gravidae cur suis exta Ceres?
Nec dabit intonso iugulum caper hostia Baccho,
musta sub adducto si pede nulla fluent.
Caesar ut imperii moderetur frena precamur,
tam bene quod patriae consulit ille suae.
35 Vtilitas igitur magnos hominesque deosque
efficit auxiliis quoque favente suis.
Tu quoque fac prosis[4] intra tua castra iacenti,
o Coty, progenies digna parente tuo.
Conveniens homini est hominem servare voluptas
40 et melius nulla quaeritur arte favor.
Quis non Antiphaten Laestrygona devovet aut quis
munifici mores improbat Alcinoi?
Non tibi Cassandreus pater est gentisve[5] Pheraeae
quive repertorem torruit arte sua:
45 sed quam Marte ferox et vinci nescius armis,
tam numquam facta pace cruoris amans.
Adde quod ingenuas didicisse fideliter artes
emollit mores nec sinit esse feros.
Nec regum quisquam magis est instructus ab illis,
50 mitibus aut studiis tempora plura dedit.
Carmina testantur quae, si tua nomina demas,
Threicium iuvenem composuisse negem.
Neve sub hoc tractu vates foret unicus Orpheus,
Bistonis ingenio terra superba tuo est.
55 Vtque tibi est animus, cum res ita postulat, arma
sumere et hostili tingere caede manum,
atque ut es excusso iaculum torquere lacerto
collaque velocis flectere doctus equi,
tempora sic data sunt studiis ubi iusta paternis,
60 atque suis humeris[6] forte quievit opus,
ne tua marcescant per inertis otia somnos,
lucida Pieria tendis in astra via.
Haec quoque res aliquid tecum mihi foederis adfert.
Eiusdem sacri cultor uterque sumus.
65 Ad vatem vates orantia brachia tendo,
terra sit exiliis ut tua fida meis.
Non ego caede nocens in Ponti litora veni,
mixtave sunt nostra dira venena manu:
nec mea subiecta convicta est gemma tabella
70 mendacem linis inposuisse notam.
Nec quicquam, quod lege vetor committere, feci
est tamen his gravior noxa fatenda mihi.
Neve roges, quae sit, stultam conscripsimus[7] Artem:
Innocuas nobis haec vetat esse manus.
75 Ecquid praeterea peccarim quaerere noli,
ut lateat[8] sola culpa sub Arte mea.
Quicquid id est, habuit moderatam vindicis iram,
qui nisi natalem nil mihi dempsit humum.
Hac quoniam careo, tua nunc vicinia praestet,
80 inviso possim tutus ut esse loco.
[1] queror=querar
[2] deo=deis=dei
[3] numquid=namquid
[4] prosis=profugus
[5] gentisve=genitorve
[6] humeris=numeris
[7] conscripsimus=quae/quam scripsimus
[8] lateat=pateat

(致柯蒂斯国王)[1]
 
柯蒂斯,国王的后裔,你尊贵的家族一直
延伸到遥远古代的欧摩尔波斯[2]
饶舌的传言若已经抵达你的耳朵——
我正在与你相邻的土地上栖泊,
5 请垂听我的哀求,仁慈的年轻人,尽你
所能,帮助放逐者——你有此能力。
时运把我——只有这件事我不怨诉——
交给你,这是她对我的唯一善举。
用你温柔的沙岸接纳我凋残的小船,
10 别让这陆地倒不如大海安全。
相信我,帮助落难者能体现国王的尊严,
正是你这种大人物的恰当风范。
这符合你的地位,虽然它已经很高贵,
但还是无法与你的灵魂媲美。
15 权力在这样的时候最向世人显光芒——
当它不肯让求助的人失望。
这是你荣耀血统的要求,这是源于
诸神的崇高精神应尽的义务。
欧摩尔波斯,你著名的先祖,以及更早的
20 厄里克托尼俄斯[3]都如此劝说。
你与神的共同之处就是有人求告时,
总愿意提供帮助,不会拒斥。
如果去掉神庇佑人的善心,我们可还会
献给祂们惯常的荣耀与敬畏[4]
25 倘若朱庇特对人的祷告充耳不闻,
为何要在他庙前宰杀牺牲?
倘若我航行,大海却涌起滔天巨浪,
我何必为涅普顿燃起无用的乳香?
如果刻瑞斯欺骗了劳碌农夫的愿望,
30 她怎配享用怀孕母猪的内脏?
山羊也不会将喉咙交给长发的巴克斯,
如果葡萄踩不出甜美的果汁。
我祈愿恺撒一直掌握帝国的缰绳,
因为他为祖国的谋划太英明。
35 所以,是事功造就了伟大的人物和神祇,
他们各自贡献独特的一份力。
也请你,柯蒂斯,无愧于父亲的儿子,让躺在
你营中的我也能有所期待。
拯救他人是符合道义的快乐,人若要
40 赢得善意,这是最好的诀窍。
谁不诅咒吃人的安提法忒斯[5]?谁谴责
阿尔喀诺俄斯[6]慷慨热情的品格?
你父亲不是阿波罗多洛斯,不是斐莱人[7]
或者用铜牛烤死设计者的暴君[8]
45 而是英勇善战、未尝败绩的国王,
和平时却从来没有嗜血的欲望。
再说,尽心追求博雅的学问,也让人
变得文雅,不再凶蛮难驯。
没有哪位国王受过你这么好的教育,
50 或者花更多的时间研习雅术。
你的诗就是证明,如果抹掉你的名,
我会说作者不是色雷斯的年轻人[9]
在这片星野下,俄耳甫斯[10]不再寂寥,
比斯托尼亚因你的天才而骄傲。
55 情势要求时,你可以勇敢地身披甲胄,
用敌人的血染红你的双手;
你也习过武,能挥舞手臂投掷长枪,
也能娴熟控制快马的颈项,
当你已经为父亲的志趣付出了时间,
60 考验力量的任务也挪下你的肩,
为了不在无聊的睡眠中浪费清闲,
你沿着缪斯的路向星辰登攀。
这也在你我之间建立了某种联盟:
我们都在同一座神祠里侍奉。
65 从诗人到诗人,我向你伸出求援的手臂,
愿放逐的我能依靠你的土地。
我来到庞图斯海岸,身上并没有血罪,
我的手也不曾把致命的毒药准备,
也无人指控我曾用私章在固定任何
70 文书的线绳上留下虚假的印戳。
我也没有犯法律禁止的其他罪行,
但我承认,我的过失更严重。
别问它是什么,总之我写了愚蠢的《艺术》,
所以我的手从此不再无辜。
75 我是否还有别的错误?不要追问,
就让《艺术》掩盖另一个罪名。
无论它是什么,复仇者的愤怒都不算严厉,
唯一剥夺的是生养我的土地。
既然失去了故乡,惟愿毗邻的你确保
80 在这片可憎的土地我也能安好。


[1] 柯蒂斯国王指柯蒂斯四世(Cotys IV)。公元12年,屋大维将附庸国色雷斯分为两个王国,一个由柯蒂斯统治,一个由他叔叔瑞斯库波利斯(Rhescuporis)统治,事见塔西佗《编年史》(Annales 2.64-6)。奥维德此诗可能是庆祝柯蒂斯登基。柯蒂斯很有文化,能用希腊语写诗,受到希腊诗人安提帕特尔(Antipater)的称赞(Anthologia Palatina 16.75)。公元19年,奥维德死后一年,柯蒂斯的王国被他叔叔灭掉,他自己也被杀。
[2] 欧摩尔波斯(Eumolpus)是海神涅普顿的儿子,他的儿子伊斯马鲁斯(Ismarus)娶了色雷斯国王特古里俄斯(Tegyrius)的女儿,在儿子和儿媳死后,他成了色雷斯国王。所以柯蒂斯会将家谱扯到他身上。
[3] 厄里克托尼俄斯(Erichthonius)是欧摩尔波斯的母系先祖。
[4] 奥维德明确指出宗教敬拜的基础是人与神的利益交换。
[5] 关于安提法忒斯,参考《黑海书简》第二部第二首第114行的注释。
[6] 阿尔喀诺俄斯(Alcinous)是斯凯里亚岛(Scheria)的国王,热情接待了尤利西斯,增给他许多礼物,并派船送他回家。
[7] 阿波罗多洛斯(Apollodorus)是一位暴君,原文是Cassandreus(卡珊德里亚人),因为他是卡珊德里亚人。斐莱人(gentis Pheraeae)意为斐莱的暴君亚历山大的后代。
[8] 指帕拉里斯,参考《哀歌集》第三部第十一首第41行的注释。
[9] 奥维德不自觉地流露出对包括色雷斯人在内的“蛮族”的蔑视。
[10] 俄耳甫斯是西方文化中诗人的原型,他的父亲是色雷斯国王俄阿格罗斯(Oeagrus),所以他被视为色雷斯人。