奧維德《黑海書簡》第2部第8首



Redditus est nobis Caesar cum Caesare nuper,
quos mihi misisti, Maxime Cotta, deos;
utque tuum munus numerum quem debet haberet,
est ibi Caesaribus Liuia iuncta suis.
5 Argentum felix omnique beatius auro,
quod, fuerit pretium cum rude, numen habet.
Non mihi divitias dando maiora dedisses,
caelitibus missis nostra sub ora tribus.
Est aliquid spectare deos et adesse putare,
10 et quasi cum vero numine posse loqui.
Quantum[1] ad te, redii, nec me tenet ultima tellus,
utque prius, media sospes in Vrbe moror.
Caesareos video vultus, velut ante videbam:
vix huius voti spes fuit ulla mihi.
15 Vtque salutabam numen caeleste, saluto.
Quod reduci tribuas, nil, puto, maius habes.
Quid nostris oculis nisi sola Palatia desunt?
Qui locus ablato Caesare vilis erit.
Hunc ego cum spectem, videor mihi cernere Romam;
20 nam patriae faciem sustinet ille suae.
Fallor an irati mihi sunt in imagine vultus,
torvaque nescio quid forma minantis habet?
Parce, vir inmenso maior virtutibus orbe,
iustaque vindictae supprime frena tuae.
25 Parce, precor[2], saecli decus indelebile[3] nostri,
terrarum dominum quem sua cura facit.
Per patriae numen, quae te tibi carior ipso est,
per numquam surdos in tua vota deos ,
perque tori sociam, quae par tibi sola reperta est,
30 et cui maiestas non onerosa tua est,
perque tibi similem virtutis imagine natum,
moribus adgnosci qui tuus esse potest,
perque tuos vel auo dignos vel patre nepotes
qui veniunt magno per tua iussa gradu,
35 parte leva minima nostras et contrahe poenas,
daque, procul Scythico qui sit ab hoste, locum.
Et tua, si fas est, a Caesare proxime Caesar,
numina sint precibus non inimica meis.
Sic fera quam primum pavido Germania vultu
40 ante triumphantis serva feratur equos:
sic pater in Pylios, Cumaeos mater in annos
vivant et possis filius esse diu.
Tu quoque, conveniens ingenti nupta marito,
accipe non dura supplicis aure preces.
45 Sic tibi vir sospes, sic sint cum prole nepotes,
cumque bonis nuribus quod peperere nurus.
Sic quem dira tibi rapuit Germania Drusum,
pars fuerit partus sola caduca tui.
Sic tibi mature fraterni funeris ultor
50 purpureus niveis filius instet equis.
Adnuite o! timidis, mitissima numina, votis.
Praesentis aliquid prosit habere deos.
Caesaris adventu tuta[4] gladiator harena
exit et auxilium non leve vultus habet.
55 Nos quoque vestra iuvat[5] quod, qua licet, ora videmus:
intrata est superis quod domus una tribus.
Felices illi qui non simulacra, sed ipsos,
quique deum coram corpora vera vident.
Quod quoniam nobis invidit inutile fatum,
60 quos dedit ars vultus effigiemque colo.
Sic homines novere deos, quos arduus aether
occulit, et colitur pro Iove forma Iovis.
Denique, quae mecum est et erit sine fine, cavete
ne sit in inviso vestra figura loco.
65 Nam caput e nostra citius cervice recedet,
et patiar fossis lumen abire genis,
quam caream raptis, o publica numina, vobis:
vos eritis nostrae portus et ara fugae.
Vos ego complectar, Geticis si cingar ab armis,
70 utque meas aquilas, sic mea signa sequar.
Aut ego me fallo nimioque cupidine ludor,
aut spes exilii commodioris adest.
Nam minus et minus est facies in imagine tristis,
visaque sunt dictis adnuere ora meis.
75 Vera precor fiant timidae praesagia mentis,
iustaque, quamvis est, sit minor ira dei.
[1] Quantum=quanta=quando
[2] precor=puer
[3] indelebile=admirabile=venerabile
[4] tuta=tota=tuto
[5] iuvat=iuvet

(致科塔)[1]
 
馬克西姆斯,我最近收到你寄來的像章,
你給我的神,愷撒在愷撒身旁[2]
為了讓你的禮物有一個完滿的數字,
利維婭也和愷撒出現在一起。
5 幸運的白銀,比所有的黃金更有福分,
原是粗糙的錢幣,現在已通神!
即使你給我一堆財寶,也不如這厚禮——
你送至這片海岸的三位神祇。
能夠看見神,感覺他們的存在,彷彿
10 與真神一起交談,的確很幸福[3]
你的努力有回報,我不再流落天涯,
一如從前,平安地生活在羅馬。
我看見諸位愷撒的臉,就如同當初,
我從未奢望這個心愿能滿足。
15 我和原來一樣,向天上的神明致意,
就算我回去,你也沒更好的贈禮。
除了帕拉丁神廟,我的眼有什麼缺憾[4]
可愷撒若不在,神廟也變得輕賤。
我凝望他的肖像,彷彿在凝望都城,
20 因為他就是這個國家的化身。
這是錯覺嗎,還是他真的透出憤怒,
表情隱隱有一種嚴厲和冷酷?
饒恕我,德行勝過這無垠世界的人[5]
請按住你對我正當報復的韁繩。
25 饒恕我,這個時代不可磨滅的榮光——
你勵精圖治,才成為萬國的君王。
以祖國的名義——你愛她勝過愛你自己,
以從不拒絕你禱告的諸神的名義,
以皇后的名義——你在世上完美的伴侶,
30 只有她不感覺你的至尊是重負,
以皇子的名義——他和你同為美德的典範,
他的品格顯然是你的翻版[6]
以皇孫的名義——他們無愧於祖父和父親,
謹遵你的命令,正闊步前進,
35 求你從我的懲罰里減去最小的部分,
讓我的放逐地遠離斯基泰的敵人。
最接近愷撒的愷撒[7],請別讓——如果可以——
你的神意與我的禱告為敵!
願兇悍的日耳曼儘早換一張驚恐的臉,
40 淪為戰俘,綁在你凱旋的車駕前;
願你的父親與涅斯托耳比壽,母親
與西比爾[8]齊齡,讓你長久侍奉。
還有你,與偉大君主相配的偉大女性[9]
我這哀求者的話,請溫柔垂聽:
45 願你的丈夫、兒子、孫子、賢淑的媳婦
和她們的後代都永遠平安幸福;
願殘酷的日耳曼從你身邊奪走的德魯蘇
成為你此生中喪子的唯一悲劇[10]
願你的兒子儘快為弟弟[11]復仇,凱旋
50 歸來,披紫袍,騎白馬,威風八面。
求你們贊同我膽怯的禱告,最仁慈的神!
希望有神在身邊能幫我一分。
愷撒駕到,角鬥士便平安離開賽場,
他的表情就是最高的赦免狀[12]
55 看見你們的面容,我多少也覺得心安,
因為三位神一起住在家裡面。
幸福的是無需借像章尋求慰藉的人們,
能夠面對面看見諸神的真身。
既然命運決不肯給我這樣的機會,
60 我只好拿工匠製造的肖像來敬拜。
人們也這樣認識高天隱匿的諸神,
膜拜的不是朱庇特,是他的替身。
最後,求你們關注,別讓這些我永遠
珍藏的形象留在可憎的地點[13]
65 我寧可這顆頭離開我的軀幹,寧可
從我的臉上剜去這一對星火,
也不願你們,羅馬的神明,離開我身邊!
你們將是我流放的港口和祭壇。
我會擁抱你們,如果被蓋塔軍包圍,
70 跟隨你們,我的軍旗和鷹徽!
或者我在騙自己,被過度的渴望戲弄,
或者真有改變放逐地的希望,
因為愷撒嚴厲的表情正一點點消失,
嘴唇似乎在贊同我的言辭。
75 但願我驚懼之心的這些預感能應驗,
神的憤怒雖正當,也終會變淡。


[1] 這首詩對皇權的阿諛令評論者震驚,似乎也與此前奧維德的姿態不符。Evans(1983)稱,奧維德似乎“將所有對皇權的常規奉承元素聚合、重組,造出了他放逐詩歌中最周詳的一首讚美屋大維和皇室成員的詩,甚至在整個奧古斯都文學也獨一無二。”一種可能的解讀是,這是奧維德的“捧殺”策略,在很多作品裡,當他極力讚美屋大維或利維婭時,總是暗藏諷刺。但另一方面,奧維德始終清楚,要改變自己悲慘的處境,在皇權政治下,唯一的途徑是求助於屋大維或者他的繼承人,當他的努力一再受挫、希望越來越渺茫時,也不排除他用極度的奉承來換取皇帝的寬赦。如果是後一種情況,我們則要考慮奧古斯都時代普遍的獻媚風氣,甚至自古希臘以來的將君主奉為神的傳統。如Dodds(1951)在專著《希臘人與非理性》(The Greeks and the Irrational)中指出的那樣,將對方升為神,將自己降至動物或小孩的地位,這是古人在無助狀態下的常見姿態。
[2] 兩位愷撒指提比略和屋大維。
[3] 彷彿(quasi)一詞無論是否有諷刺意味,都多少消解了皇室“神”的地位。
[4] 羅馬宗教的中心原本在卡皮托山,屋大維當政後將自己的府邸所在的帕拉丁山變成了另一個宗教中心。
[5] 指屋大維。
[6] 提比略無論在他的時代還是後世都遭人憎恨,絕無美德可言,古羅馬大規模的告密政治也從他開始。如果他是屋大維的翻版,屋大維的“美德”也可想而知。
[7] 指提比略。
[8] 據說涅斯托耳活了三代人的壽命,參考《伊利亞特》(Iliad 1.250-2),羅馬先知西比爾活了不少於一千年,參考《變形記》(Metamorphoses 14.130-53)。如果皇帝和皇后真活這麼長,就是人中之妖了,作為皇位繼承人的提比略也絕不會高興。
[9] 指利維婭。
[10] 大德魯蘇於公元9年死在日耳曼前線,一說是病死,一說是從馬上跌落後身亡。這句話固然可以理解為祝願,但也是用舊痛刺激皇后,甚至隱隱有不祥之意:利維婭一共兩個兒子,如果再一次喪子,就絕後了。
[11] “兒子”指提比略,“弟弟”指大德魯蘇。
[12] 蘇埃托尼烏斯在《屋大維傳》(Div. Aug. 45)中說,屋大維廢止了角鬥士對戰至死的規矩。
[13] 奧維德再次使出邏輯綁架的手段:要麼你們不是真神,如果是真神,既然和我一起,就能感受到托密斯的可怕,就不會願意留在這裡——既然如此,讓保管你們神像的我離開此地,就是自然的選擇。