奥维德《黑海书简》第2部第8首



Redditus est nobis Caesar cum Caesare nuper,
quos mihi misisti, Maxime Cotta, deos;
utque tuum munus numerum quem debet haberet,
est ibi Caesaribus Liuia iuncta suis.
5 Argentum felix omnique beatius auro,
quod, fuerit pretium cum rude, numen habet.
Non mihi divitias dando maiora dedisses,
caelitibus missis nostra sub ora tribus.
Est aliquid spectare deos et adesse putare,
10 et quasi cum vero numine posse loqui.
Quantum[1] ad te, redii, nec me tenet ultima tellus,
utque prius, media sospes in Vrbe moror.
Caesareos video vultus, velut ante videbam:
vix huius voti spes fuit ulla mihi.
15 Vtque salutabam numen caeleste, saluto.
Quod reduci tribuas, nil, puto, maius habes.
Quid nostris oculis nisi sola Palatia desunt?
Qui locus ablato Caesare vilis erit.
Hunc ego cum spectem, videor mihi cernere Romam;
20 nam patriae faciem sustinet ille suae.
Fallor an irati mihi sunt in imagine vultus,
torvaque nescio quid forma minantis habet?
Parce, vir inmenso maior virtutibus orbe,
iustaque vindictae supprime frena tuae.
25 Parce, precor[2], saecli decus indelebile[3] nostri,
terrarum dominum quem sua cura facit.
Per patriae numen, quae te tibi carior ipso est,
per numquam surdos in tua vota deos ,
perque tori sociam, quae par tibi sola reperta est,
30 et cui maiestas non onerosa tua est,
perque tibi similem virtutis imagine natum,
moribus adgnosci qui tuus esse potest,
perque tuos vel auo dignos vel patre nepotes
qui veniunt magno per tua iussa gradu,
35 parte leva minima nostras et contrahe poenas,
daque, procul Scythico qui sit ab hoste, locum.
Et tua, si fas est, a Caesare proxime Caesar,
numina sint precibus non inimica meis.
Sic fera quam primum pavido Germania vultu
40 ante triumphantis serva feratur equos:
sic pater in Pylios, Cumaeos mater in annos
vivant et possis filius esse diu.
Tu quoque, conveniens ingenti nupta marito,
accipe non dura supplicis aure preces.
45 Sic tibi vir sospes, sic sint cum prole nepotes,
cumque bonis nuribus quod peperere nurus.
Sic quem dira tibi rapuit Germania Drusum,
pars fuerit partus sola caduca tui.
Sic tibi mature fraterni funeris ultor
50 purpureus niveis filius instet equis.
Adnuite o! timidis, mitissima numina, votis.
Praesentis aliquid prosit habere deos.
Caesaris adventu tuta[4] gladiator harena
exit et auxilium non leve vultus habet.
55 Nos quoque vestra iuvat[5] quod, qua licet, ora videmus:
intrata est superis quod domus una tribus.
Felices illi qui non simulacra, sed ipsos,
quique deum coram corpora vera vident.
Quod quoniam nobis invidit inutile fatum,
60 quos dedit ars vultus effigiemque colo.
Sic homines novere deos, quos arduus aether
occulit, et colitur pro Iove forma Iovis.
Denique, quae mecum est et erit sine fine, cavete
ne sit in inviso vestra figura loco.
65 Nam caput e nostra citius cervice recedet,
et patiar fossis lumen abire genis,
quam caream raptis, o publica numina, vobis:
vos eritis nostrae portus et ara fugae.
Vos ego complectar, Geticis si cingar ab armis,
70 utque meas aquilas, sic mea signa sequar.
Aut ego me fallo nimioque cupidine ludor,
aut spes exilii commodioris adest.
Nam minus et minus est facies in imagine tristis,
visaque sunt dictis adnuere ora meis.
75 Vera precor fiant timidae praesagia mentis,
iustaque, quamvis est, sit minor ira dei.
[1] Quantum=quanta=quando
[2] precor=puer
[3] indelebile=admirabile=venerabile
[4] tuta=tota=tuto
[5] iuvat=iuvet

(致科塔)[1]
 
马克西姆斯,我最近收到你寄来的像章,
你给我的神,恺撒在恺撒身旁[2]
为了让你的礼物有一个完满的数字,
利维娅也和恺撒出现在一起。
5 幸运的白银,比所有的黄金更有福分,
原是粗糙的钱币,现在已通神!
即使你给我一堆财宝,也不如这厚礼——
你送至这片海岸的三位神祇。
能够看见神,感觉他们的存在,仿佛
10 与真神一起交谈,的确很幸福[3]
你的努力有回报,我不再流落天涯,
一如从前,平安地生活在罗马。
我看见诸位恺撒的脸,就如同当初,
我从未奢望这个心愿能满足。
15 我和原来一样,向天上的神明致意,
就算我回去,你也没更好的赠礼。
除了帕拉丁神庙,我的眼有什么缺憾[4]
可恺撒若不在,神庙也变得轻贱。
我凝望他的肖像,仿佛在凝望都城,
20 因为他就是这个国家的化身。
这是错觉吗,还是他真的透出愤怒,
表情隐隐有一种严厉和冷酷?
饶恕我,德行胜过这无垠世界的人[5]
请按住你对我正当报复的缰绳。
25 饶恕我,这个时代不可磨灭的荣光——
你励精图治,才成为万国的君王。
以祖国的名义——你爱她胜过爱你自己,
以从不拒绝你祷告的诸神的名义,
以皇后的名义——你在世上完美的伴侣,
30 只有她不感觉你的至尊是重负,
以皇子的名义——他和你同为美德的典范,
他的品格显然是你的翻版[6]
以皇孙的名义——他们无愧于祖父和父亲,
谨遵你的命令,正阔步前进,
35 求你从我的惩罚里减去最小的部分,
让我的放逐地远离斯基泰的敌人。
最接近恺撒的恺撒[7],请别让——如果可以——
你的神意与我的祷告为敌!
愿凶悍的日耳曼尽早换一张惊恐的脸,
40 沦为战俘,绑在你凯旋的车驾前;
愿你的父亲与涅斯托耳比寿,母亲
与西比尔[8]齐龄,让你长久侍奉。
还有你,与伟大君主相配的伟大女性[9]
我这哀求者的话,请温柔垂听:
45 愿你的丈夫、儿子、孙子、贤淑的媳妇
和她们的后代都永远平安幸福;
愿残酷的日耳曼从你身边夺走的德鲁苏
成为你此生中丧子的唯一悲剧[10]
愿你的儿子尽快为弟弟[11]复仇,凯旋
50 归来,披紫袍,骑白马,威风八面。
求你们赞同我胆怯的祷告,最仁慈的神!
希望有神在身边能帮我一分。
恺撒驾到,角斗士便平安离开赛场,
他的表情就是最高的赦免状[12]
55 看见你们的面容,我多少也觉得心安,
因为三位神一起住在家里面。
幸福的是无需借像章寻求慰藉的人们,
能够面对面看见诸神的真身。
既然命运决不肯给我这样的机会,
60 我只好拿工匠制造的肖像来敬拜。
人们也这样认识高天隐匿的诸神,
膜拜的不是朱庇特,是他的替身。
最后,求你们关注,别让这些我永远
珍藏的形象留在可憎的地点[13]
65 我宁可这颗头离开我的躯干,宁可
从我的脸上剜去这一对星火,
也不愿你们,罗马的神明,离开我身边!
你们将是我流放的港口和祭坛。
我会拥抱你们,如果被盖塔军包围,
70 跟随你们,我的军旗和鹰徽!
或者我在骗自己,被过度的渴望戏弄,
或者真有改变放逐地的希望,
因为恺撒严厉的表情正一点点消失,
嘴唇似乎在赞同我的言辞。
75 但愿我惊惧之心的这些预感能应验,
神的愤怒虽正当,也终会变淡。


[1] 这首诗对皇权的阿谀令评论者震惊,似乎也与此前奥维德的姿态不符。Evans(1983)称,奥维德似乎“将所有对皇权的常规奉承元素聚合、重组,造出了他放逐诗歌中最周详的一首赞美屋大维和皇室成员的诗,甚至在整个奥古斯都文学也独一无二。”一种可能的解读是,这是奥维德的“捧杀”策略,在很多作品里,当他极力赞美屋大维或利维娅时,总是暗藏讽刺。但另一方面,奥维德始终清楚,要改变自己悲惨的处境,在皇权政治下,唯一的途径是求助于屋大维或者他的继承人,当他的努力一再受挫、希望越来越渺茫时,也不排除他用极度的奉承来换取皇帝的宽赦。如果是后一种情况,我们则要考虑奥古斯都时代普遍的献媚风气,甚至自古希腊以来的将君主奉为神的传统。如Dodds(1951)在专著《希腊人与非理性》(The Greeks and the Irrational)中指出的那样,将对方升为神,将自己降至动物或小孩的地位,这是古人在无助状态下的常见姿态。
[2] 两位恺撒指提比略和屋大维。
[3] 仿佛(quasi)一词无论是否有讽刺意味,都多少消解了皇室“神”的地位。
[4] 罗马宗教的中心原本在卡皮托山,屋大维当政后将自己的府邸所在的帕拉丁山变成了另一个宗教中心。
[5] 指屋大维。
[6] 提比略无论在他的时代还是后世都遭人憎恨,绝无美德可言,古罗马大规模的告密政治也从他开始。如果他是屋大维的翻版,屋大维的“美德”也可想而知。
[7] 指提比略。
[8] 据说涅斯托耳活了三代人的寿命,参考《伊利亚特》(Iliad 1.250-2),罗马先知西比尔活了不少于一千年,参考《变形记》(Metamorphoses 14.130-53)。如果皇帝和皇后真活这么长,就是人中之妖了,作为皇位继承人的提比略也绝不会高兴。
[9] 指利维娅。
[10] 大德鲁苏于公元9年死在日耳曼前线,一说是病死,一说是从马上跌落后身亡。这句话固然可以理解为祝愿,但也是用旧痛刺激皇后,甚至隐隐有不祥之意:利维娅一共两个儿子,如果再一次丧子,就绝后了。
[11] “儿子”指提比略,“弟弟”指大德鲁苏。
[12] 苏埃托尼乌斯在《屋大维传》(Div. Aug. 45)中说,屋大维废止了角斗士对战至死的规矩。
[13] 奥维德再次使出逻辑绑架的手段:要么你们不是真神,如果是真神,既然和我一起,就能感受到托密斯的可怕,就不会愿意留在这里——既然如此,让保管你们神像的我离开此地,就是自然的选择。