Esse salutatum vult te mea littera primum
a male pacatis, Attice, missa Getis,
proxima subsequitur quid agas audire voluntas[1],
et si, quicquid[2] agis, sit tibi cura mei.
5 Nec dubito quin sit, sed me timor ipse malorum
saepe supervacuos cogit habere metus.
Da veniam, quaeso, nimioque ignosce timori.
Tranquillas etiam naufragus horret aquas.
Qui semel est laesus fallaci piscis ab hamo,
10 omnibus unca cibis aera subesse putat.
saepe canem longe visum fugit agna lupumque
credit et ipsa suam nescia vitat opem.
Membra reformidant mollem quoque saucia tactum,
vanaque sollicitis incitat[3] umbra metum.
15 Sic ego Fortunae telis confixus iniquis
pectore concipio nil nisi triste meo.
Iam mihi fata liquet coeptos servantia cursus
per sibi consuetas semper itura vias:
observare deos ne quid mihi cedat amice,
20 verbaque Fortunae vix puto posse dari.
Est illi curae me perdere, quaeque solebat
esse levis, constans et bene certa nocet.
Crede mihi, si sum veri tibi cognitus oris
(nec planis[4] nostris casibus esse puter[5]),
25 Cinyphiae segetis citius numerabis aristas,
altaque quam multis floreat Hybla thymis,
et quot aves motis nitantur in aere pennis,
quotque natent pisces aequore, certus eris,
quam tibi nostrorum statuatur summa laborum,
30 quos ego sum terra, quos ego passus aqua.
Nulla Getis toto gens est truculentior orbe:
sed tamen hi nostris ingemuere malis.
Quae tibi si memori coner perscribere versu,
Ilias est fati longa futura mei.
35 Non igitur verear[6] quo[7] te rear esse verendum,
cuius amor nobis pignora mille dedit,
sed quia res timida est omnis miser et quia longo est
tempore laetitiae ianua clausa meae.
Iam dolor in morem venit meus, utque caducis
40 percussu crebro saxa cauantur aquis,
sic ego continuo Fortunae vulneror ictu,
vixque habet in nobis iam nova plaga locum.
Nec magis adsiduo vomer tenuatur ab usu,
nec magis est curuis Appia trita rotis,
45 pectora quam mea sunt serie calcata[8] malorum,
et nihil inveni quod mihi ferret opem.
Artibus ingenuis quaesita est gloria multis:
infelix perii dotibus ipse meis.
Vita prior vitio caret et sine labe peracta est:
50 auxilii misero nil tulit illa mihi.
Culpa gravis precibus donatur saepe suorum:
omnis pro nobis gratia muta fuit.
Adiuvat in duris aliquos[9] praesentia rebus:
obruit hoc absens vasta procella caput.
55 Quis[10] non horruerit tacitam[11] quoque Caesaris iram?
Addita sunt poenis aspera verba meis.
Fit fuga temporibus levior: proiectus in aequor
Arcturum subii Pleiadumque minas.
Saepe solent hiemem placidam sentire carinae:
60 non Ithacae puppi saevior unda fuit.
Recta fides comitum poterat mala nostra levare:
ditata est spoliis perfida turba meis.
Mitius exilium faciunt loca: tristior ista
terra sub ambobus non iacet ulla polis.
65 Est aliquid patriis vicinum finibus esse:
ultima me tellus, ultimus orbis habet.
Praestat et exulibus pacem tua laurea, Caesar:
Pontica finitimo terra sub hoste iacet.
Tempus in agrorum cultu consumere dulce est:
70 non patitur verti barbarus hostis humum.
Temperie caeli corpusque animusque iuvatur:
frigore perpetuo Sarmatis ora riget.
Est in aqua dulci non invidiosa voluptas:
aequoreo bibitur cum sale mixta palus.
75 Omnia deficiunt. Animus tamen omnia vincit:
ille etiam vires corpus habere facit.
Sustineas ut onus, nitendum vertice pleno est,
aut, flecti neruos si patiere, cades.
Spes quoque posse mora mitescere principis iram,
80 vivere ne nolim deficiamque cavet.
Nec vos parva datis pauci solacia nobis,
quorum spectata est per mala nostra fides.
Coepta tene, quaeso, neque in aequore desere navem,
meque simul serva iudiciumque tuum.
[1] voluntas=voluptas
[2] si, quicquid=si quid=iam si quid=nunc quidquid
[3] incitat=incutit=inmutat=concitat
[4] planis=planus
[5] puter=potes=potest=solet
[6] verear=vereor
[7] quo=qua=quia=quod
[8] calcata=caecata
[9] aliquos=aliquo
[10] quis=quae=quem
[11] tacitam=faciti
(致阿提庫斯)[1]
這封信從凶頑的蓋塔人中間發出,首先
向你,阿提庫斯,道一聲平安,
然後我想知道,你現在過得怎麼樣,
我是否——無論你怎樣——還在你心上。
5 我並非懷疑你,但是對各種厄運的恐懼
時常給我灌輸無來由的憂慮[2]。
我求你原諒我,寬恕我這般疑神疑鬼。
海難倖存者甚至怕無波的水;
魚一旦被狡詐的釣鉤所傷,從此便覺得
10 所有的食物都藏着銅環的折磨;
時常有羊羔遠遠望見狗,卻認定它是狼,
躲開護佑的朋友,無知地逃亡;
受傷的肢體甚至會拒絕溫柔的撫摸,
虛幻的影子都會驚嚇焦慮者。
15 我也是如此,被時運敵意的投槍刺穿,
心中只能想象出悲傷的畫面。
我已經瞭然,天命會堅守初始的軌道,
永遠沿着它習慣的路徑往前跑。
諸神在監控,不允許任何有利的轉機,
20 我想時運也極難中我的詭計。
她一心一意摧毀我,反覆無常的女神
竟變得堅定,傷害竟成了座右銘[3]。
相信我,如果你熟知我從不撒謊,
我對處境的描繪沒絲毫誇張。
25 你即使能數完利比亞[4]田野的麥穗,數完
希伯拉高山上無盡的百里香花瓣,
數完在空中奮力扇動翅膀的小鳥,
數完在大海波濤里游泳的魚鰲,
你也不可能數清我在陸地上、在海上
30 忍受過的種種磨難與創傷。
整個世界沒有比蓋塔人更殘忍的民族,
但就連他們也哀嘆我的遭遇。
如果我嘗試用詩歌向你詳細描摹,
就將是記述我命運的《伊利亞特》。
35 所以我恐懼,不是因為你讓我恐懼,
你對我的情誼早已有上千條證據,
而是因為所有的可憐人都是膽小鬼,
因為我已太久被快樂拒於門外。
痛苦於我已成了習慣,就像石頭
40 被持續滴落的水逐漸鑿透,
我也因命運的不斷鞭擊而遍體鱗傷,
新的抽打已沒有可落下的地方。
耕地的犁鏵雖也在磨損,阿匹亞大道
雖也被旋轉的車輪不斷消耗,
45 但都比不上苦難鐵蹄對我的蹂躪,
已經找不到辦法救治這顆心。
許多人藉助博雅的技藝獲得榮耀,
我卻不幸被自己的天分毀掉。
我從前的生活毫無瑕疵,無可指責,
50 卻無法幫助深陷泥潭的我。
因朋友求情,嚴重的過失常獲得寬恕,
我的案子卻無人奔走呼籲。
有些人可以在現場為自己的困境抗辯,
風暴席捲我,我卻被缺席審判。
55 誰不恐懼愷撒的憤怒,即使他不說話?
而我,不僅受懲罰,也受責罵。
季節可以讓放逐變溫和,我卻被拋向
大海,忍受大角星[5]和昴星團的暴政。
許多船都常經歷平靜的冬天,可是我
60 遭遇的狂濤尤利西斯未見過。
同伴的正直與忠誠本可以減輕痛苦,
奸詐的同行者卻榨乾我的財富。
地方好,放逐便不太難熬,可是南北
天極下再沒有土地比這裡更暗晦。
65 若能靠近故土的邊界,也讓人心寬,
我卻困在世界最遙遠的邊緣。
愷撒,你的月桂也賜給放逐者和平,
龐圖斯的土地卻與敵人緊鄰。
耕種土地來打發時日,或許算愜意,
70 蠻族的軍隊不允許如此的情致。
適宜的氣候可以讓人的身心都舒暢,
薩爾馬提亞的海岸卻長年封凍。
清甜的水也是快樂,人人都不缺,
我喝的卻半是鹹水,半是沼澤。
75 我一無所有,然而勇氣卻戰勝一切,
它甚至能讓身體的筋力復活。
為了扛起那重量,你必須伸長了頭顱,
如果讓肌腱鬆懈,你便會失足。
我尚存的希望——時間會沖淡君主的忿恨——
80 也阻止我厭棄生命,不許我沉淪。
你們幾位也給我很大的安慰,我的不幸
已經印證了你們對友誼的忠誠。
我求你堅持下去,別拋棄海上的小船,
保護我,也保護你向來對我的評判。
[1] 這是《黑海書簡》中給阿提庫斯的第二封信。
[2] 雖然這裡的解釋更多的是修辭手段,但奧維德對猜忌(paranoia)的心理分析是合理的。
[3] 這個悖論很有感染力。長久陷於厄運中的人很容易迷信厄運本身,從而加劇厄運的自我實現。
[4] 利比亞是羅馬帝國的穀倉,利比亞的原文是Cinyphiae(齊努普斯的),因為齊努普斯(Cinyps)是利比亞的一條河。
[5] 大角星(Arcturus)是牧夫座最亮的一顆星。