奧維德《黑海書簡》第2部第5首



Condita disparibus numeris ego Naso Salano
praeposita misi verba salute meo.
Quae rata sit cupio rebusque ut comprobet omen,
te precor a salvo possit, amice, legi.
5 Candor, in hoc aevo res intermortua paene,
exigit ut faciam talia vota tuus.
Nam fuerim quamvis modico tibi iunctus ab usu,
diceris exiliis indoluisse meis;
missaque ab Euxino legeres cum carmina Ponto,
10 illa tuus iuvit qualiacumque favor;
optastique brevem salvi[1] mihi Caesaris iram,
quod tamen optari, si sciat, ipse sinat.
Moribus ista tuis tam mitia vota dedisti,
nec minus idcirco sunt ea grata mihi,
15 quoque magis moveare malis, doctissime, nostris,
credibile est fieri condicione loci.
Vix hac invenies totum, mihi crede, per orbem,
quae minus Augusta pace fruatur humus.
Tu tamen hic structos inter fera proelia versus
20 et legis et lectos ore favente probas,
ingenioque meo, vena quod paupere manat,
plaudis et e rivo flumina magna facis.
Grata quidem sunt haec animo suffragia nostro,
vix sibi cum miseros posse placere putes[2].
25 Dum tamen in rebus temptamus carmina parvis,
materiae gracili sufficit ingenium.
Nuper, ut huc magni pervenit fama triumphi,
ausus sum tantae sumere molis opus.
Obruit audentem rerum gravitasque nitorque,
30 nec potui coepti pondera ferre mei.
Illic quam laudes erit officiosa voluntas:
cetera materia debilitata iacent,
Qui si forte liber vestras pervenit ad aures,
tutelam, mando, sentiat ille tuam.
35 Hoc tibi facturo, vel si non ipse rogarem,
accedat cumulus gratia nostra levis.
Non ego laudandus, sed sunt tua pectora lacte
et non calcata candidiora nive:
mirarisque alios, cum sis mirabilis ipse,
40 nec lateant artes eloquiumque tuum.
Te iuvenum princeps, cui dat Germania nomen,
participem studii Caesar habere solet.
Tu comes antiquus, tu primis iunctus ab annis
ingenio mores aequiperante places.
45 Te dicente prius studii fuit impetus illi:
teque habet elicias qui sua verba tuis.
Cum tu desisti mortaliaque ora quierunt
tectaque non longa conticuere mora,
surgit Iuleo iuvenis cognomine dignus,
50 qualis ab Eois Lucifer ortus aquis.
Dumque silens adstat, status est vultusque diserti,
spemque decens doctae vocis amictus[3] habet.
Mox, ubi pulsa mora est atque os caeleste solutum,
hoc superos iures more solere loqui,
55 atque ‘Haec est’ dicas ‘facundia principe digna’:
eloquio tantum nobilitatis inest.
Huic tu cum placeas et vertice sidera tangas,
scripta tamen profugi vatis habenda putas.
Scilicet ingeniis aliqua est concordia iunctis,
60 et servat studii foedera quisque sui:
rusticus agricolam, miles fera bella gerentem,
rectorem dubiae nauita puppis amat.
Tu quoque Pieridum studio, studiose, teneris,
ingenioque faves, ingeniose, meo.
65 Distat opus nostrum, sed fontibus exit ab isdem:
artis et ingenuae cultor uterque sumus.
Thyrsus enim vobis[4], gestata[5] est laurea nobis,
sed tamen ambobus debet inesse calor:
utque meis numeris tua dat facundia nervos,
70 sic venit a nobis in tua verba nitor.
Iure igitur studio confinia carmina vestro
et commilitii sacra tuenda putas.
Pro quibus ut maneat de quo censeris amicus,
comprecor ad vitae tempora summa tuae,
75 succedatque suis[6] orbis moderator[7] habenis:
quod mecum populi vota precantur idem.
[1] salvi=solvi=fieri
[2] putes=putas=putat
[3] amictus=amicus
[4] enim vobis=abest a te=ubi est a te
[5] gestata=gustata
[6] suis=tuis
[7] moderator=moderatus

(致薩拉努斯)[1]
 
我納索,向朋友薩拉努斯獻上一首
長短句的詩[2],以我的問候開頭。
願祝願成真,願事實應驗徵兆,我祈禱,
朋友,讀信的你一切安好。
5 是你的純真,這時代幾乎滅絕的品質,
讓我甘心說出這樣的禱辭。
因為我們雖然並沒有深交,他們卻
告訴我,你也為我的放逐難過,
當你讀到我從龐圖斯寄去的詩篇,
10 雖未必是佳作,你卻肯助它們流傳。
你希望愷撒的怒氣會很快平復,他若
知悉了你的心愿,也不會拒絕。
這樣溫良的願望完全出於你本性,
但我的感激並不因此少一分。
15 多才的你啊,我覺得,是此地惡劣的環境
讓你對我的遭遇有更深的同情,
相信我,全世界幾乎沒一個地方像這裡,
難享受和平,奧古斯都的厚禮。
但你讀的這些詩,卻是在野蠻的戰爭中
20 寫就,你一邊吟誦,一邊稱賞。
我的才華不過是涓涓細流,卻贏得
你的喝彩,從小溪變成了大河。
你能認可我,我的心確實感到振奮,
雖然不幸者很難讓自己歡欣。
25 然而,如果我只寫瑣碎的事情,詩才
尚足以勝任這些卑微的題材。
前不久,當盛大凱旋的消息傳到這裡,
我犯險寫了一首高難度的詩[3]
莊嚴輝煌的主題壓得我無法喘氣,
30 承受不了那重量,難以立起。
那首詩你能稱讚的是我盡忠的意願,
其餘方面都已被題材壓扁。
如果它碰巧已經有人朗誦給你聽,
我請你留意記下,替我保存。
35 即使我不開口,你也會如此,但我何不
用自己的感激給你些微的督促?
我不配你的稱讚,但你的心靈太純潔,
勝過牛奶和未踩積雪的白色;
你敬佩別人,其實你自己才值得敬佩,
40 藝術和口才都無法藏匿光輝。
青年的領袖、頂着日耳曼榮名的愷撒[4]
研習技藝時總喜歡讓你伴駕,
你很早就在他身邊,與他有深厚的感情,
他欣賞你堪與品德媲美的才能。
45 他掌握沛然的辯術,是跟隨你的示範,
你的言辭總激發他的靈感。
當你停下來,眾人也全部合上嘴唇,
當整個房間暫時寂然無聲,
無愧於尤利亞之名[5]的青年便站起身來,
50 猶如啟明星升起,在東方的大海。
他沉默地立着,姿勢和表情與宗師無異,
優雅的長袍預示着精妙的言辭。
很快,他不再等待,發出如天界的聲音,
你會發誓說,神就應如此辯論,
55 並且感嘆,“這才是與君主相稱的口才![6]
他滔滔的話語就有這般氣派。
雖然你獲他青睞,頭已經觸到星辰[7]
卻能欣賞放逐詩人的作品。
看來相似的靈魂間的確有某種共鳴,
60 每人都守着各自的志趣之盟。
鄉民愛耕夫,士兵愛發動血戰的將軍,
水手愛驚險駕馭舟楫的掌舵人。
熱情的歌者,你也對繆斯熱情滿懷,
多才的你也眷顧我的詩才。
65 我們各有所擅長,卻出自同一個源頭,
文雅的技藝是我們共同的追求。
不錯,我佩戴月桂,你則手持藤杖[8]
但我們心中都應有火焰與光芒。
正如你的雄辯術賦予我的詩以力量,
70 我的詩也饋贈你的語言以華裳。
所以你理當認為,詩歌與雄辯術接壤,
我們應共護聖禮,共守邊疆。
為了這一切,我祝願給你榮耀的貴胄[9]
直到你生命盡頭都做你朋友,
75 祝願他繼承皇位,用自己的韁繩統御
世界,這是我和所有人的祈福。


[1] 對薩拉努斯(Cassius Salanus)我們所知甚少,但從詩中可知,他是日耳曼尼庫斯的雄辯術老師,或許這是奧維德給他寫信的重要原因。
[2] 奧維德在這裡強調“長短句”,突出了自己哀歌體詩人的身份(尤其是年輕時的愛情哀歌)。
[3] 可能指《黑海書簡》第二部第一首。
[4] 青年的領袖(iuvenum princeps)原本是羅馬共和國時代的一個榮譽稱號,屋大維把它變成了皇室繼承人的身份標誌,小德魯蘇和日耳曼尼庫斯同時得到了這個稱號。“愷撒”指日耳曼尼庫斯。
[5] 奧維德總在詩里極力稱讚尤利亞家族也是犯忌諱的事,因為屋大維的繼承人提比略事實上是另一個古老家族克勞迪亞家族(Gens Claudia)的成員,只是因為他被屋大維收養,才成為名義上的尤利亞家族成員。日耳曼尼庫斯又被提比略收養,才與尤利亞家族發生關聯(除非大德魯蘇真是屋大維的兒子)。
[6] 這行詩和75-76行直接表明了奧維德對皇位繼承人的態度,更是有極大政治風險的。
[7] 參考賀拉斯《歌集》(Carmina 1.1.36)的類似說法。
[8] 月桂代表詩歌,酒神的藤杖(thyrsus)代表雄辯術。
[9] 指日耳曼尼庫斯。