Condita disparibus numeris ego Naso Salano
praeposita misi verba salute meo.
Quae rata sit cupio rebusque ut comprobet omen,
te precor a salvo possit, amice, legi.
5 Candor, in hoc aevo res intermortua paene,
exigit ut faciam talia vota tuus.
Nam fuerim quamvis modico tibi iunctus ab usu,
diceris exiliis indoluisse meis;
missaque ab Euxino legeres cum carmina Ponto,
10 illa tuus iuvit qualiacumque favor;
optastique brevem salvi[1] mihi Caesaris iram,
quod tamen optari, si sciat, ipse sinat.
Moribus ista tuis tam mitia vota dedisti,
nec minus idcirco sunt ea grata mihi,
15 quoque magis moveare malis, doctissime, nostris,
credibile est fieri condicione loci.
Vix hac invenies totum, mihi crede, per orbem,
quae minus Augusta pace fruatur humus.
Tu tamen hic structos inter fera proelia versus
20 et legis et lectos ore favente probas,
ingenioque meo, vena quod paupere manat,
plaudis et e rivo flumina magna facis.
Grata quidem sunt haec animo suffragia nostro,
vix sibi cum miseros posse placere putes[2].
25 Dum tamen in rebus temptamus carmina parvis,
materiae gracili sufficit ingenium.
Nuper, ut huc magni pervenit fama triumphi,
ausus sum tantae sumere molis opus.
Obruit audentem rerum gravitasque nitorque,
30 nec potui coepti pondera ferre mei.
Illic quam laudes erit officiosa voluntas:
cetera materia debilitata iacent,
Qui si forte liber vestras pervenit ad aures,
tutelam, mando, sentiat ille tuam.
35 Hoc tibi facturo, vel si non ipse rogarem,
accedat cumulus gratia nostra levis.
Non ego laudandus, sed sunt tua pectora lacte
et non calcata candidiora nive:
mirarisque alios, cum sis mirabilis ipse,
40 nec lateant artes eloquiumque tuum.
Te iuvenum princeps, cui dat Germania nomen,
participem studii Caesar habere solet.
Tu comes antiquus, tu primis iunctus ab annis
ingenio mores aequiperante places.
45 Te dicente prius studii fuit impetus illi:
teque habet elicias qui sua verba tuis.
Cum tu desisti mortaliaque ora quierunt
tectaque non longa conticuere mora,
surgit Iuleo iuvenis cognomine dignus,
50 qualis ab Eois Lucifer ortus aquis.
Dumque silens adstat, status est vultusque diserti,
spemque decens doctae vocis amictus[3] habet.
Mox, ubi pulsa mora est atque os caeleste solutum,
hoc superos iures more solere loqui,
55 atque ‘Haec est’ dicas ‘facundia principe digna’:
eloquio tantum nobilitatis inest.
Huic tu cum placeas et vertice sidera tangas,
scripta tamen profugi vatis habenda putas.
Scilicet ingeniis aliqua est concordia iunctis,
60 et servat studii foedera quisque sui:
rusticus agricolam, miles fera bella gerentem,
rectorem dubiae nauita puppis amat.
Tu quoque Pieridum studio, studiose, teneris,
ingenioque faves, ingeniose, meo.
65 Distat opus nostrum, sed fontibus exit ab isdem:
artis et ingenuae cultor uterque sumus.
Thyrsus enim vobis[4], gestata[5] est laurea nobis,
sed tamen ambobus debet inesse calor:
utque meis numeris tua dat facundia nervos,
70 sic venit a nobis in tua verba nitor.
Iure igitur studio confinia carmina vestro
et commilitii sacra tuenda putas.
Pro quibus ut maneat de quo censeris amicus,
comprecor ad vitae tempora summa tuae,
75 succedatque suis[6] orbis moderator[7] habenis:
quod mecum populi vota precantur idem.
[1] salvi=solvi=fieri
[2] putes=putas=putat
[3] amictus=amicus
[4] enim vobis=abest a te=ubi est a te
[5] gestata=gustata
[6] suis=tuis
[7] moderator=moderatus
(致萨拉努斯)[1]
我纳索,向朋友萨拉努斯献上一首
长短句的诗[2],以我的问候开头。
愿祝愿成真,愿事实应验征兆,我祈祷,
朋友,读信的你一切安好。
5 是你的纯真,这时代几乎灭绝的品质,
让我甘心说出这样的祷辞。
因为我们虽然并没有深交,他们却
告诉我,你也为我的放逐难过,
当你读到我从庞图斯寄去的诗篇,
10 虽未必是佳作,你却肯助它们流传。
你希望恺撒的怒气会很快平复,他若
知悉了你的心愿,也不会拒绝。
这样温良的愿望完全出于你本性,
但我的感激并不因此少一分。
15 多才的你啊,我觉得,是此地恶劣的环境
让你对我的遭遇有更深的同情,
相信我,全世界几乎没一个地方像这里,
难享受和平,奥古斯都的厚礼。
但你读的这些诗,却是在野蛮的战争中
20 写就,你一边吟诵,一边称赏。
我的才华不过是涓涓细流,却赢得
你的喝彩,从小溪变成了大河。
你能认可我,我的心确实感到振奋,
虽然不幸者很难让自己欢欣。
25 然而,如果我只写琐碎的事情,诗才
尚足以胜任这些卑微的题材。
前不久,当盛大凯旋的消息传到这里,
我犯险写了一首高难度的诗[3]。
庄严辉煌的主题压得我无法喘气,
30 承受不了那重量,难以立起。
那首诗你能称赞的是我尽忠的意愿,
其余方面都已被题材压扁。
如果它碰巧已经有人朗诵给你听,
我请你留意记下,替我保存。
35 即使我不开口,你也会如此,但我何不
用自己的感激给你些微的督促?
我不配你的称赞,但你的心灵太纯洁,
胜过牛奶和未踩积雪的白色;
你敬佩别人,其实你自己才值得敬佩,
40 艺术和口才都无法藏匿光辉。
青年的领袖、顶着日耳曼荣名的恺撒[4]
研习技艺时总喜欢让你伴驾,
你很早就在他身边,与他有深厚的感情,
他欣赏你堪与品德媲美的才能。
45 他掌握沛然的辩术,是跟随你的示范,
你的言辞总激发他的灵感。
当你停下来,众人也全部合上嘴唇,
当整个房间暂时寂然无声,
无愧于尤利亚之名[5]的青年便站起身来,
50 犹如启明星升起,在东方的大海。
他沉默地立着,姿势和表情与宗师无异,
优雅的长袍预示着精妙的言辞。
很快,他不再等待,发出如天界的声音,
你会发誓说,神就应如此辩论,
55 并且感叹,“这才是与君主相称的口才![6]”
他滔滔的话语就有这般气派。
虽然你获他青睐,头已经触到星辰[7],
却能欣赏放逐诗人的作品。
看来相似的灵魂间的确有某种共鸣,
60 每人都守着各自的志趣之盟。
乡民爱耕夫,士兵爱发动血战的将军,
水手爱惊险驾驭舟楫的掌舵人。
热情的歌者,你也对缪斯热情满怀,
多才的你也眷顾我的诗才。
65 我们各有所擅长,却出自同一个源头,
文雅的技艺是我们共同的追求。
不错,我佩戴月桂,你则手持藤杖[8],
但我们心中都应有火焰与光芒。
正如你的雄辩术赋予我的诗以力量,
70 我的诗也馈赠你的语言以华裳。
所以你理当认为,诗歌与雄辩术接壤,
我们应共护圣礼,共守边疆。
为了这一切,我祝愿给你荣耀的贵胄[9]
直到你生命尽头都做你朋友,
75 祝愿他继承皇位,用自己的缰绳统御
世界,这是我和所有人的祈福。
[1] 对萨拉努斯(Cassius Salanus)我们所知甚少,但从诗中可知,他是日耳曼尼库斯的雄辩术老师,或许这是奥维德给他写信的重要原因。
[2] 奥维德在这里强调“长短句”,突出了自己哀歌体诗人的身份(尤其是年轻时的爱情哀歌)。
[3] 可能指《黑海书简》第二部第一首。
[4] 青年的领袖(iuvenum princeps)原本是罗马共和国时代的一个荣誉称号,屋大维把它变成了皇室继承人的身份标志,小德鲁苏和日耳曼尼库斯同时得到了这个称号。“恺撒”指日耳曼尼库斯。
[5] 奥维德总在诗里极力称赞尤利亚家族也是犯忌讳的事,因为屋大维的继承人提比略事实上是另一个古老家族克劳迪亚家族(Gens Claudia)的成员,只是因为他被屋大维收养,才成为名义上的尤利亚家族成员。日耳曼尼库斯又被提比略收养,才与尤利亚家族发生关联(除非大德鲁苏真是屋大维的儿子)。
[6] 这行诗和75-76行直接表明了奥维德对皇位继承人的态度,更是有极大政治风险的。
[7] 参考贺拉斯《歌集》(Carmina 1.1.36)的类似说法。
[8] 月桂代表诗歌,酒神的藤杖(thyrsus)代表雄辩术。
[9] 指日耳曼尼库斯。