Maxime, qui claris nomen virtutibus aequas,
nec sinis ingenium nobilitate premi,
culte mihi (quid enim status hic a funere differt?)
supremum vitae tempus adusque meae,
5 rem facis adflictum non aversatus amicum,
qua non est aevo rarior ulla tuo.
Turpe quidem dictu, sed, si modo vera fatemur,
vulgus amicitias utilitate probat.
Cura quid expediat prius est quam quid sit honestum,
10 et cum fortuna statque caditque fides.
Nec facile invenias[1] multis in milibus unum,
uirtutem pretium qui putet esse sui.
Ipse decor recte facti, si praemia desint,
non movet et gratis paenitet esse probum.
15 Nil[2] nisi quod prodest carum est, et detrahe menti
spem fructus auidae, nemo petendus erit.
At reditus iam quisque suos amat et sibi quid sit
utile sollicitis subputat articulis.
Illud amicitiae quondam uenerabile nomen[3]
20 prostat et in quaestu pro meretrice sedet.
Quo magis admiror non ut torrentibus undis,
communis uitii te quoque labe trahi.
Diligitur nemo, nisi cui Fortuna secunda est:
Quae simul intonuit, proxima quaeque fugat.
25 En ego non paucis quondam munitus amicis,
dum flavit velis aura secunda meis,
ut fera nimboso tumuerunt aequora vento,
in mediis lacera nave relinquor aquis;
cumque alii nolint etiam me nosse videri,
30 vix duo proiecto tresue tulistis opem.
Quorum tu princeps. Neque enim comes esse, sed auctor,
nec petere exemplum, sed dare dignus eras.
Te nihil exactos[4] nisi nos[5] peccasse fatentem,
sponte sua probitas officiumque iuvat.
35 Iudice te mercede caret per seque petenda est
externis virtus incomitata bonis.
Turpe putas abigi[6], quia sit miserandus, amicum,
quodque sit infelix, desinere esse tuum.
Mitius est lasso digitum subponere mento,
40 mergere quam liquidis ora natandis aquis.
Cerne quid Aeacides post mortem praestet amico:
instar et hanc vitam mortis habere puta.
Pirithoum Theseus Stygias comitavit ad undas:
a Stygia quantum mors mea distat aqua?
45 Adfuit insano iuvenis Phoceus Orestae:
et mea non minimum culpa furoris habet.
Tu quoque magnorum laudes admitte virorum,
ut[7] facis, et lapso quam potes adfer opem.
Si bene te noui, si, qui prius esse solebas,
50 nunc quoque es atque animi non cecidere tui,
quo Fortuna magis saevit, magis ipse resistis,
utque decet, ne te vicerit illa caves,
et, bene uti pugnes, bene pugnans efficit hostis.
Sic eadem prodest causa nocetque mihi.
55 Scilicet indignum, iuvenis carissime, ducis
te fieri comitem stantis in orbe deae.
Firmus es et, quoniam non sunt ea, qualia velles,
vela regis quassae qualiacumque ratis.
Quaeque ita concussa est ut iam casura putetur,
60 restat adhuc umeris fulta ruina tuis.
Ira quidem primo fuerat tua iusta nec ipso
lenior offensus qui mihi iure fuit.
Quique dolor pectus tetigisset Caesaris alti,
illum iurabas protinus esse tuum.
65 Vt tamen audita est nostrae tibi cladis origo,
diceris erratis ingemuisse meis.
Tum tua me primum solari littera coepit
et laesum flecti spem dare posse deum.
Movit amicitiae tum te constantia longae,
70 ante tuos ortus quae mihi coepta fuit
et quod eras aliis factus, mihi natus amicus,
quodque tibi in cunis oscula prima dedi.
Quod cum vestra domus teneris mihi semper ab annis
culta sit, esse vetus me tibi cogit[8] onus.
75 Me tuus ille pater, Latiae facundia linguae,
quae non inferior nobilitate fuit,
primus ut auderem committere carmina famae
inpulit: ingenii dux fuit ille mei.
Nec quo sit primum nobis a tempore cultus
80 contendo fratrem posse referre tuum.
Te tamen ante omnis ita sum complexus ut unus
quolibet in casu gratia nostra fores.
Vltima me tecum vidit maestisque cadentes
excepit lacrimas Aethalis Ilva[9] genis:
85 cum tibi quaerenti num verus nuntius esset,
adtulerat culpae quem mala fama meae,
inter confessum dubie dubieque negantem
haerebam pavidas dante timore notas,
exemploque nivis quam mollit aquaticus Auster,
90 gutta per attonitas ibat oborta genas.
Haec igitur referens et quod mea crimina primi
erroris venia posse latere vides,
respicis antiquum lassis in rebus amicum,
fomentisque iuvas vulnera nostra tuis.
95 Pro quibus, optandi si nobis copia fiat,
tam bene promerito commoda mille precor[10].
Sed si sola mihi dentur tua vota, precabor
ut tibi sit salvo Caesare salva parens.
Haec ego, cum faceres altaria pinguia ture,
100 te solitum memini prima rogare deos.
[1] invenias=invenies
[2] Nil=et
[3] numen=nomen
[4] exactos=ex acto
[5] nos=non=vos
[6] abigi=abici
[7] ut=utque
[8] me tibi cogit=nunc tibi cogor
[9] Aethalis Ilva=aeithalis silva
[10] precor=precer
(致科塔)[1]
馬克西姆斯,你卓越的品格與名字相配,
你的天賦也堪與門第媲美,
我一直崇拜你,到我生命的最後一刻——
我現在的狀態與死有任何分別?
5 在你的這個時代,你沒有背棄遭受
打擊的朋友,如此的行為多稀有。
說出來的確羞恥——但我們若承認事實——
大眾只憑得失來評判友誼。
他們首先關注的問題是利,不是義,
10 情誼沉浮,全跟隨變換的運氣。
你在千萬人裡面不容易找到一位
相信美德就是自身的回饋。
若沒有報償,一件事情再光榮,都不能
打動他,他懊悔任何無收益的善行。
15 沒有好處就棄如敝屣,貪心若不見
回報的希望,眾人立刻鳥獸散。
可人人都已經愛上利益,人人都琢磨,
用焦慮的指頭算計能得到什麼。
昔日,友誼曾經有多麼尊崇的聲譽,
20 現在卻淪落為妓女,待價而沽。
所以,我對你更加敬仰,這蔓延的惡德
並未像激流一般將你裹挾。
無人有朋友,除非時運女神能垂青,
她一響雷霆,身邊的人都逃遁。
25 看看我吧!周圍也曾經朋伴如雲,
那時有和風相送,帆滿舟輕,
可狂飆驟雨一來,掀起如山的波浪,
他們便將我和破船棄在海中央。
其他人甚至裝作從不認識我,只有
30 你們兩三位向我伸出援手。
你是領頭的,因為你從不跟別人後面,
你無需追隨典範,你就是典範。
你承認,放逐的我未犯罪,只是犯錯,
是正直和忠誠讓你欣然幫我。
35 你相信,美德與利益無關,應該摒棄
現實的好處,只為了它本身而努力。
因為朋友處境太凄慘,失去了運氣,
就驅逐,就斷絕友誼,你認為太可恥。
仁慈的做法是用手托起他疲憊的下巴,
40 而不是將他摁入水中,任他掙扎。
想想阿喀琉斯在朋友[2]死後是怎樣做的——
我現在雖然活着,和死也差不多。
忒修斯陪伴庇里托俄斯一直到陰間,
我的死離斯堤克斯河又有多遠?
45 彼拉得始終在發瘋的俄瑞斯忒斯身邊,
我的過失里也絲毫不缺瘋癲[3]。
也請你接受與這些英雄一樣的稱讚,
繼續盡全力幫助落難的友伴。
若我算深知你,若你仍是從前的你,
50 若你現在也未丟一貫的勇氣,
時運女神越兇狠,你的反抗便越頑強,
你會竭力保尊嚴,決不投降,
敵人越善於戰鬥,你的戰鬥越精彩,
但這樣,我雖能獲益,卻也受傷害:
55 親愛的後生[4],你理當覺得有辱身份——
纏鬥這位站在輪上的女神[5]。
你性格堅定,如果船帆不合你心意,
你便會調整它,即使舟已殘破支離。
雖然我的船幾乎已到了傾覆的邊緣,
60 它仍未失墜,因為你的雙肩。
最初你感到憤怒是應該的,你的憤怒
甚至不亞於理應惱恨我的君主,
任何痛苦一觸及高貴愷撒的胸口,
(你時常發誓)你立刻感同身受。
65 可是當你聽聞我遭遇禍事的原因,
據說對我的過失分外傷心。
然後,你開始寫信安慰我,讓我憧憬
冒犯的神有回心轉意的可能。
你也逐漸念及我長久不渝的友誼,
70 它在你出生之前就已經開始。
你成為別人的朋友,卻生來就是我朋友,
你還在搖籃里我就已親吻問候,
從少年時代起,我就敬重你的家族,
這反而讓我成了你長久的包袱。
75 你的父親,拉丁雄辯術的著名代表,
用技藝為顯赫的出身增添了榮耀,
他最先鼓勵我勇敢地將詩歌呈給世界,
我雖有才華,他卻是才華的引導者。
我還可證明,你的兄長已經記不清
80 我與他何時開始漫長的交情。
然而,在所有人中我如此擁抱的只有你,
在任何困厄里只有你給我欣喜。
在埃爾巴島[6]上,你和我最後道別,是它
見證了淚水淌下悲傷的臉頰。
85 你問我,關於我的過失的種種流言里,
那一則消息到底是不是事實[7],
我頓時慌了神,不知該承認還是否認,
驚恐的神情藏不住動蕩的內心,
猶如濕潤的南風融化了積雪,眼淚
90 源源湧出,從蒼白的雙頰滴墜。
你記起這些,意識到寬恕我最初的錯誤,
我真正的罪名就會無人關注,
於是便細心看護陷入災難的故友,
用你的溫情撫慰我的傷口。
95 為了這一切,如果我有機會痛快禱告,
我真想為你祈求一千種福報。
可是,如果我只能順你的心意,我就祝
愷撒和你的母親安康無虞。
我記得以前,每次在祭壇上奉上乳香,
100 這是你求神滿足的第一個願望。
[1] 這首詩是奧維德對世態炎涼最嚴厲最憤懣的抨擊。
[2] 指帕特洛克羅斯,參考《哀歌集》第一部第九首第29行的注釋。阿喀琉斯的原文是Aeacides(埃阿科斯的後代)。
[3] 這些形象已經反覆出現在奧維德放逐詩中了。
[4] 奧維德比科塔大接近三十歲。
[5] 即時運女神。
[6] 埃爾巴島(Elba)是意大利中部西海岸附近的一個島。
[7] 當時傳言奧維德捲入了與皇室有關的某件醜聞或某個陰謀,這是他遲遲不向屋大維彙報他看見的那件事情的後果。