Maxime, qui claris nomen virtutibus aequas,
nec sinis ingenium nobilitate premi,
culte mihi (quid enim status hic a funere differt?)
supremum vitae tempus adusque meae,
5 rem facis adflictum non aversatus amicum,
qua non est aevo rarior ulla tuo.
Turpe quidem dictu, sed, si modo vera fatemur,
vulgus amicitias utilitate probat.
Cura quid expediat prius est quam quid sit honestum,
10 et cum fortuna statque caditque fides.
Nec facile invenias[1] multis in milibus unum,
uirtutem pretium qui putet esse sui.
Ipse decor recte facti, si praemia desint,
non movet et gratis paenitet esse probum.
15 Nil[2] nisi quod prodest carum est, et detrahe menti
spem fructus auidae, nemo petendus erit.
At reditus iam quisque suos amat et sibi quid sit
utile sollicitis subputat articulis.
Illud amicitiae quondam uenerabile nomen[3]
20 prostat et in quaestu pro meretrice sedet.
Quo magis admiror non ut torrentibus undis,
communis uitii te quoque labe trahi.
Diligitur nemo, nisi cui Fortuna secunda est:
Quae simul intonuit, proxima quaeque fugat.
25 En ego non paucis quondam munitus amicis,
dum flavit velis aura secunda meis,
ut fera nimboso tumuerunt aequora vento,
in mediis lacera nave relinquor aquis;
cumque alii nolint etiam me nosse videri,
30 vix duo proiecto tresue tulistis opem.
Quorum tu princeps. Neque enim comes esse, sed auctor,
nec petere exemplum, sed dare dignus eras.
Te nihil exactos[4] nisi nos[5] peccasse fatentem,
sponte sua probitas officiumque iuvat.
35 Iudice te mercede caret per seque petenda est
externis virtus incomitata bonis.
Turpe putas abigi[6], quia sit miserandus, amicum,
quodque sit infelix, desinere esse tuum.
Mitius est lasso digitum subponere mento,
40 mergere quam liquidis ora natandis aquis.
Cerne quid Aeacides post mortem praestet amico:
instar et hanc vitam mortis habere puta.
Pirithoum Theseus Stygias comitavit ad undas:
a Stygia quantum mors mea distat aqua?
45 Adfuit insano iuvenis Phoceus Orestae:
et mea non minimum culpa furoris habet.
Tu quoque magnorum laudes admitte virorum,
ut[7] facis, et lapso quam potes adfer opem.
Si bene te noui, si, qui prius esse solebas,
50 nunc quoque es atque animi non cecidere tui,
quo Fortuna magis saevit, magis ipse resistis,
utque decet, ne te vicerit illa caves,
et, bene uti pugnes, bene pugnans efficit hostis.
Sic eadem prodest causa nocetque mihi.
55 Scilicet indignum, iuvenis carissime, ducis
te fieri comitem stantis in orbe deae.
Firmus es et, quoniam non sunt ea, qualia velles,
vela regis quassae qualiacumque ratis.
Quaeque ita concussa est ut iam casura putetur,
60 restat adhuc umeris fulta ruina tuis.
Ira quidem primo fuerat tua iusta nec ipso
lenior offensus qui mihi iure fuit.
Quique dolor pectus tetigisset Caesaris alti,
illum iurabas protinus esse tuum.
65 Vt tamen audita est nostrae tibi cladis origo,
diceris erratis ingemuisse meis.
Tum tua me primum solari littera coepit
et laesum flecti spem dare posse deum.
Movit amicitiae tum te constantia longae,
70 ante tuos ortus quae mihi coepta fuit
et quod eras aliis factus, mihi natus amicus,
quodque tibi in cunis oscula prima dedi.
Quod cum vestra domus teneris mihi semper ab annis
culta sit, esse vetus me tibi cogit[8] onus.
75 Me tuus ille pater, Latiae facundia linguae,
quae non inferior nobilitate fuit,
primus ut auderem committere carmina famae
inpulit: ingenii dux fuit ille mei.
Nec quo sit primum nobis a tempore cultus
80 contendo fratrem posse referre tuum.
Te tamen ante omnis ita sum complexus ut unus
quolibet in casu gratia nostra fores.
Vltima me tecum vidit maestisque cadentes
excepit lacrimas Aethalis Ilva[9] genis:
85 cum tibi quaerenti num verus nuntius esset,
adtulerat culpae quem mala fama meae,
inter confessum dubie dubieque negantem
haerebam pavidas dante timore notas,
exemploque nivis quam mollit aquaticus Auster,
90 gutta per attonitas ibat oborta genas.
Haec igitur referens et quod mea crimina primi
erroris venia posse latere vides,
respicis antiquum lassis in rebus amicum,
fomentisque iuvas vulnera nostra tuis.
95 Pro quibus, optandi si nobis copia fiat,
tam bene promerito commoda mille precor[10].
Sed si sola mihi dentur tua vota, precabor
ut tibi sit salvo Caesare salva parens.
Haec ego, cum faceres altaria pinguia ture,
100 te solitum memini prima rogare deos.
[1] invenias=invenies
[2] Nil=et
[3] numen=nomen
[4] exactos=ex acto
[5] nos=non=vos
[6] abigi=abici
[7] ut=utque
[8] me tibi cogit=nunc tibi cogor
[9] Aethalis Ilva=aeithalis silva
[10] precor=precer
(致科塔)[1]
马克西姆斯,你卓越的品格与名字相配,
你的天赋也堪与门第媲美,
我一直崇拜你,到我生命的最后一刻——
我现在的状态与死有任何分别?
5 在你的这个时代,你没有背弃遭受
打击的朋友,如此的行为多稀有。
说出来的确羞耻——但我们若承认事实——
大众只凭得失来评判友谊。
他们首先关注的问题是利,不是义,
10 情谊沉浮,全跟随变换的运气。
你在千万人里面不容易找到一位
相信美德就是自身的回馈。
若没有报偿,一件事情再光荣,都不能
打动他,他懊悔任何无收益的善行。
15 没有好处就弃如敝屣,贪心若不见
回报的希望,众人立刻鸟兽散。
可人人都已经爱上利益,人人都琢磨,
用焦虑的指头算计能得到什么。
昔日,友谊曾经有多么尊崇的声誉,
20 现在却沦落为妓女,待价而沽。
所以,我对你更加敬仰,这蔓延的恶德
并未像激流一般将你裹挟。
无人有朋友,除非时运女神能垂青,
她一响雷霆,身边的人都逃遁。
25 看看我吧!周围也曾经朋伴如云,
那时有和风相送,帆满舟轻,
可狂飙骤雨一来,掀起如山的波浪,
他们便将我和破船弃在海中央。
其他人甚至装作从不认识我,只有
30 你们两三位向我伸出援手。
你是领头的,因为你从不跟别人后面,
你无需追随典范,你就是典范。
你承认,放逐的我未犯罪,只是犯错,
是正直和忠诚让你欣然帮我。
35 你相信,美德与利益无关,应该摒弃
现实的好处,只为了它本身而努力。
因为朋友处境太凄惨,失去了运气,
就驱逐,就断绝友谊,你认为太可耻。
仁慈的做法是用手托起他疲惫的下巴,
40 而不是将他摁入水中,任他挣扎。
想想阿喀琉斯在朋友[2]死后是怎样做的——
我现在虽然活着,和死也差不多。
忒修斯陪伴庇里托俄斯一直到阴间,
我的死离斯堤克斯河又有多远?
45 彼拉得始终在发疯的俄瑞斯忒斯身边,
我的过失里也丝毫不缺疯癫[3]。
也请你接受与这些英雄一样的称赞,
继续尽全力帮助落难的友伴。
若我算深知你,若你仍是从前的你,
50 若你现在也未丢一贯的勇气,
时运女神越凶狠,你的反抗便越顽强,
你会竭力保尊严,决不投降,
敌人越善于战斗,你的战斗越精彩,
但这样,我虽能获益,却也受伤害:
55 亲爱的后生[4],你理当觉得有辱身份——
缠斗这位站在轮上的女神[5]。
你性格坚定,如果船帆不合你心意,
你便会调整它,即使舟已残破支离。
虽然我的船几乎已到了倾覆的边缘,
60 它仍未失坠,因为你的双肩。
最初你感到愤怒是应该的,你的愤怒
甚至不亚于理应恼恨我的君主,
任何痛苦一触及高贵恺撒的胸口,
(你时常发誓)你立刻感同身受。
65 可是当你听闻我遭遇祸事的原因,
据说对我的过失分外伤心。
然后,你开始写信安慰我,让我憧憬
冒犯的神有回心转意的可能。
你也逐渐念及我长久不渝的友谊,
70 它在你出生之前就已经开始。
你成为别人的朋友,却生来就是我朋友,
你还在摇篮里我就已亲吻问候,
从少年时代起,我就敬重你的家族,
这反而让我成了你长久的包袱。
75 你的父亲,拉丁雄辩术的著名代表,
用技艺为显赫的出身增添了荣耀,
他最先鼓励我勇敢地将诗歌呈给世界,
我虽有才华,他却是才华的引导者。
我还可证明,你的兄长已经记不清
80 我与他何时开始漫长的交情。
然而,在所有人中我如此拥抱的只有你,
在任何困厄里只有你给我欣喜。
在埃尔巴岛[6]上,你和我最后道别,是它
见证了泪水淌下悲伤的脸颊。
85 你问我,关于我的过失的种种流言里,
那一则消息到底是不是事实[7],
我顿时慌了神,不知该承认还是否认,
惊恐的神情藏不住动荡的内心,
犹如湿润的南风融化了积雪,眼泪
90 源源涌出,从苍白的双颊滴坠。
你记起这些,意识到宽恕我最初的错误,
我真正的罪名就会无人关注,
于是便细心看护陷入灾难的故友,
用你的温情抚慰我的伤口。
95 为了这一切,如果我有机会痛快祷告,
我真想为你祈求一千种福报。
可是,如果我只能顺你的心意,我就祝
恺撒和你的母亲安康无虞。
我记得以前,每次在祭坛上奉上乳香,
100 这是你求神满足的第一个愿望。
[1] 这首诗是奥维德对世态炎凉最严厉最愤懑的抨击。
[2] 指帕特洛克罗斯,参考《哀歌集》第一部第九首第29行的注释。阿喀琉斯的原文是Aeacides(埃阿科斯的后代)。
[3] 这些形象已经反复出现在奥维德放逐诗中了。
[4] 奥维德比科塔大接近三十岁。
[5] 即时运女神。
[6] 埃尔巴岛(Elba)是意大利中部西海岸附近的一个岛。
[7] 当时传言奥维德卷入了与皇室有关的某件丑闻或某个阴谋,这是他迟迟不向屋大维汇报他看见的那件事情的后果。