奧維德《黑海書簡》第2部第2首



Ille domus vestrae primis venerator ab annis,
pulsus ad Euxini Naso Sinistra freti,
mittit ab indomitis hanc, Messaline, salutem,
quam solitus praesens est tibi ferre, Getis.
5 Ei mihi, si[1] lecto vultus tibi nomine non est
qui fuit et dubitas cetera perlegere!
Perlege nec mecum pariter mea verba relega:
Vrbe licet vestra versibus esse meis.
Non ego concepi, si Pelion Ossa tulisset,
10 clara mea tangi sidera posse manu,
nec nos Enceladi dementia castra secuti
in rerum dominos movimus arma deos,
nec, quod Tydidae temeraria dextera fecit,
numina sunt telis ulla petita meis.
15 Est mea culpa gravis, sed quae me perdere solum
ausa sit et nullum maius adorta nefas.
Nil nisi non sapiens possum timidusque vocari:
haec duo sunt animi nomina vera mei.
Esse quidem fateor meritam post Caesaris iram
20 difficilem precibus te quoque iure meis;
quaeque tua est pietas in totum nomen Iuli,
te laedi, cum quis laeditur inde, putas.
Sed licet arma feras et vulnera saeva mineris,
non tamen efficies ut timeare mihi.
25 Puppis Achaemeniden Graium Troiana recepit
profuit et Myso Pelias hasta duci.
Confugit interdum templi violator ad aram,
nec petere offensi numinis horret opem.
Dixerit hoc aliquis tutum non esse. Fatemur.
30 Sed non per placidas it mea navis aquas.
Tuta petant alii: fortuna miserrima tuta est:
nam timor eventu[2] deterioris abest.
Qui rapitur spumante salo, sua brachia tendens
porrigit ad spinas duraque saxa manus,
35 accipitremque timens[3] pennis trepidantibus ales
audet ad humanos fessa venire sinus,
nec se vicino dubitat committere tecto,
quae fugit infestos territa cerva canes.
Da, precor, accessum lacrimis, mitissime, nostris,
40 nec rigidam timidis vocibus obde forem,
verbaque nostra favens Romana ad numina perfer,
non tibi Tarpeio culta Tonante minus,
mandatique mei legatus suscipe causam:
nulla meo quamvis nomine causa bona est.
45 Iam prope depositus, certe iam frigidus aeger,
servatus per te, si modo servor, ero.
Nunc tua pro lassis nitatur gratia rebus,
principis aeterni quam tibi praestat amor.
Nunc tibi et eloquii nitor ille domesticus adsit,
50 quo poteras trepidis utilis esse reis.
Viuit enim in vobis facundi lingua parentis,
et res heredem repperit illa suum.
Hanc ego, non ut me defendere temptet, adoro:
non est confessi causa tuenda rei.
55 Num tamen excuses erroris origine factum,
an nihil expediat tale movere, vide.
Vulneris id genus est quod, cum sanabile non sit
non contrectari tutius esse puto.
Lingua, sile! Non est ultra narrabile quicquam.
60 Posse velim cineres obruere ipse meos.
Sic igitur, quasi me nullus deceperit error,
verba fac, ut vita, quam dedit ipse, fruar;
cumque serenus erit vultusque remiserit illos,
qui secum terras imperiumque movent,
65 exiguam ne me praedam sinat esse Getarum,
detque solum miserae mite, precare, fugae.
Tempus adest aptum precibus. Valet ille videtque
quas fecit vires, Roma, valere tuas.
Incolumis[4] coniunx sua puluinaria servat;
70 promovet Ausonium filius imperium;
praeterit ipse suos animo Germanicus annos,
nec vigor est Drusi nobilitate minor.
Adde nurus[5] neptesque pias natosque nepotum
ceteraque Augustae membra valere domus;
75 adde triumphatos modo Paeonas, adde quietis
subdita montanae brachia Dalmatiae.
Nec dedignata est abiectis Illyris armis
Caesareum famulo vertice ferre pedem.
Ipse super currum placido spectabilis ore
80 tempora Phoebea virgine nexa tulit.
Quem pia vobiscum proles comitavit euntem,
digna parente suo nominibusque datis,
fratribus adsimilis[6] quos proxima templa tenentis
Divus ab excelsa Iulius aede videt.
85 His Messalinus quibus omnia cedere debent
primum laetitiae non negat esse locum.
Quicquid ab his superest venit in certamen amoris:
hac hominum nulli parte secundus erit.
Hanc colet ante diem qua, quae[7] decreta merenti,
90 venit honoratis laurea digna comis.
Felices quibus o[8] licuit spectare triumphos
et ducis ore deos aequiperante frui!
At mihi Sauromatae pro Caesaris ore videndi
terraque pacis inops undaque vincta[9] gelu.
95 Si tamen haec audis et vox mea pervenit istuc[10],
sit tua mutando gratia blanda loco.
Hoc pater ille tuus primo mihi cultus ab aevo,
si quid habet sensus umbra diserta, petit.
Hoc petit et frater, quamvis fortasse veretur
100 servandi noceat ne tibi cura mei.
Tota domus rogat hoc nec tu potes ipse negare
et nos in turbae parte fuisse tuae.
Ingenii certe quo nos male sensimus usos,
Artibus exceptis saepe probator eras.
105 Nec mea, si tantum peccata novissima demas,
esse potest domui vita pudenda tuae.
Sic igitur vestrae vigeant penetralia gentis,
curaque sit superis Caesaribusque tui:
mite, sed iratum merito mihi numen adora,
110 eximar[11] ut Scythici de feritate loci.
Difficile est, fateor, sed tendit in ardua virtus,
et talis meriti gratia maior erit.
Nec tamen Aetnaeus vasto Polyphemus in antro
accipiet voces Antiphatesve tuas:
115 sed placidus facilisque parens veniaeque paratus,
et qui fulmineo saepe sine igne tonat.
Qui cum triste aliquid statuit, fit tristis et ipse,
cuique fere poenam sumere poena sua est.
Victa tamen vitio est huius clementia nostro,
120 venit et ad vires ira coacta suas.
Qui quoniam patria toto sumus orbe remoti,
nec licet ante ipsos procubuisse deos,
quos colis ad superos haec fer mandata sacerdos,
adde sed et proprias ad mea verba preces.
125 Sic tamen haec tempta, si non nocitura putabis.
Ignosces. Timeo naufragus omne fretum.
[1] si=si quid
[2] eventu=eventus
[3] accipitremque timens=accipitremque metuens
[4] Incolumis=incolumi
[5] nurus=nurum
[6] adsimilis=adsimiles
[7] qua, quae=qua, quam=quamquam=quamque
[8] o=hos
[9] vincta=iuncta
[10] istuc=illuc
[11] eximar=eximaat

(致梅薩里努斯)[1]
 
梅薩里努斯,納索從少年起就崇拜你們家,
如今他放逐歐克辛陰鬱的天涯,
只能從野蠻的蓋塔人中間向你問安,
沒辦法親自致意,就像從前。
5 如果你讀到我的名字便勃然變色,
猶豫是否讀下去,我又該如何?
讀到底,別把我的言和人一起放逐,
我的詩總可以在你的城市居住。
我可沒想過,如果奧薩馱起佩里昂,
10 我的手就能摸到燦爛的星穹[2]
也不曾追隨恩刻拉多瘋狂的陣營,
武裝反叛主宰萬物的諸神[3]
也不曾仿效莽撞動手的狄俄墨得斯,
沒有一位神傷於我的兵器[4]
15 我的過失很嚴重,但只敢毀滅我自己,
並未策劃任何邪惡的詭計。
只能形容我做事不周詳,性情怯懦,
這兩點的確是我一貫的性格。
我承認,在愷撒理所當然地震怒之後,
20 你也有理由拒斥我的請求,
你對整個尤利亞家族都虔誠敬仰,
他們有誰受傷害,你也覺受傷。
但即使你揮舞武器,威脅要給我重創,
我也不會退縮,不會驚惶。
25 希臘的阿凱美尼得斯被特洛伊的船救起[5]
佩琉斯的矛幫助了泰勒頗斯[6]
褻瀆神廟者時常在裡面的祭壇避難,
不害怕向自己觸怒的神求援。
有人說這樣做並不安全,我也承認,
30 可是我的船本就在惡浪中穿行。
讓別人去追求安全,最悲慘的處境最安全,
因為再不用恐懼更大的災難。
在翻湧的浪花中掙扎的人會伸長手臂,
竭力抓住荊棘和扎手的岩石;
35 躲避鷹的鳥精疲力盡,翅翼顫抖,
也會冒險來尋求人類的庇佑;
被緊追不捨的獵犬驚嚇,奔逃的小鹿
會毫不遲疑地躲進旁邊的茅屋。
我求你,溫情的朋友,別拒絕我的眼淚,
40 別緊閉大門,將膽怯的求告攔回,
幫助我,把話帶到羅馬諸神的寶座,
(你敬拜他們如同掌雷霆的朱庇特[7],)
請你做我的特使,為我的案子呼籲,
雖然我的名下已沒有榮譽。
45 我已經入土,至少我的病軀已涼透,
若我還有救,就只能被你拯救。
現在,請借用永恆君主賜你的恩寵
為我疲憊的命運努力抗爭;
現在請發揮你祖傳的出眾口才,它曾
50 為許多驚恐的被告帶來光明。
父親[8]雄辯的舌頭活在兄弟倆身上,
這門技藝尤其等着你發揚。
我讚美這一點,不是要用它為我辯解,
已經認罪的被告不應該開脫。
55 然而,從錯誤的源頭說明它情有可原,
這樣做是否合適,需要你判斷。
我的傷如此嚴重,已沒有希望治癒,
我想,不去碰它或許才無虞。
沉默吧,舌頭!再沒有什麼可以透露,
60 願我將自己的屍灰埋進泥土!
算了,就當我不是無心之失,就這麼
進言,讓我享受他賜我的生活:
等到他心平如鏡,等到他牽動帝國
與世界的眼神與面容變得慈和,
65 再求他,別叫我做了蓋塔人卑賤的獵物,
放逐雖凄慘,也該有安靜的居處。
說情的時機已出現,他自己無恙,也看見
親手締造的羅馬國力強健,
他的皇后平安守護着神聖的婚床,
70 皇子正拓展奧索尼亞的邊疆。
日耳曼尼庫斯展示出超越年齡的智慧,
德魯蘇[9]的心氣也無愧高貴的門楣;
還有他賢淑的兒媳、孫媳,還有曾孫[10]
奧古斯都的家族一片興盛[11]
75 派奧尼亞剛大捷,代馬提亞的山區
也恢復和平,敵人全部被制伏。
伊利里亞馴順地放下了武器,允許
愷撒的足踩上它臣虜的頭顱[12]
而統帥自己赫然坐在馬車上,神情
80 安詳,月桂花環裝飾着雙鬢。
忠誠的皇孫在你們簇擁下隨侍身旁[13]
配得上尊貴的父親和榮耀的名望,
就像供奉在鄰近廟宇里的孿生兄弟[14]
(神聖的尤里烏[15]正可從高處俯視)。
85 最有權慶祝的是這些凡事佔先的貴胄[16]
梅薩里努斯不會搶他們的風頭。
他們放棄的東西就須靠忠心來爭奪,
這方面他絕對不比任何人遜色。
他尤其會敬拜這個日子,皇帝的諭令
90 讓光榮的月桂戴在了光榮的頭頂。
幸福的人們,能夠在現場觀看凱旋,
欣賞統帥天神一般的容顏!
可是我看不見愷撒[17],只看見掃羅馬泰人、
戰亂的土地和囚禁江海的寒冰。
95 但如果我遙遠的聲音能抵達你的耳朵,
請施展影響,為我換一處居所。
你雄辯的父親若地下有知(他是我少時
就崇拜的偶像),也會有如此心意。
你弟弟也是一樣,雖然他或許擔心
100 你如果救我,可能會惹禍上身。
這是你整個家族的願望,你無法否認,
我曾是你的追隨者,你的友人。
至少我的才華(我感覺它用錯了方向)
除了《藝術》,常贏得你的讚揚,
105 我的生活,只要你除開最後的過失,
也不會讓你的家族蒙受羞恥。
所以,我祝你的庭戶興旺發達,願天神
和諸位愷撒始終看護你們。
向仁慈的君上求告(他恨我理所應當),
110 讓我離開斯基泰這片蠻荒。
這很難,我承認,但勇敢喜歡追求艱險,
如此的功勞有更深的感激相伴。
而且,並非埃特納荒穴里的波呂斐摩斯[18]
或者安提法忒斯[19]聽你的說辭,
115 而是一位父親,和藹,仁慈,寬容,
他時常不動電火,只響雷霆,
做出嚴酷的決定,他自己也會悲傷,
懲罰別人時,他時常把自己捎上[20]
我的過失卻超出了他仁慈容忍的邊界,
120 他的這番盛怒其實是被迫。
但既然我在世界的盡頭,遠離故土,
就無法跪在神的面前求寬恕,
你敬拜他們,請做我祭司,替我傳訊息,
在我的言辭外添上你的言辭。
125 但不要嘗試,除非你覺得不會招災[21]
原諒我,沉船的人怕所有的海。


[1] 這首詩再次印證了奧維德和梅薩里努斯之間冷淡的關係。
[2] 在巨人族反對朱庇特的戰爭中,奧托斯(Otus)和厄菲阿特斯(Ephialtes)兄弟試圖把奧薩山、佩里昂山和奧林匹斯山堆在一起(具體順序有不同說法),以便攀上天界。參考賀拉斯《頌詩集》(Carmina 3.4.51-52)和奧維德《變形記》(Metamorphoses 1.151-62)。
[3] 恩刻拉多(Enceladus)也是巨人族的一員,參考賀拉斯《頌詩集》(Carmina 3.4.56)。
[4] 狄俄墨得斯(Diomedes)在戰場上擊傷了戰神和愛神,事見《伊利亞特》(Iliad 5.329-51)。狄俄墨得斯的原文是Tydidae(堤丟斯之子)。
[5] 阿凱美尼得斯(Achaemenides)是尤利西斯的同伴,被遺棄在西西里,後來埃涅阿斯一行發現了他,並救了他的命。參考《變形記》(Metamorphoses 14.154-222)。
[6] 泰勒頗斯的原文是Myso duci(米西亞的國王)。“佩琉斯的矛”實際指阿喀琉斯的矛,因為阿喀琉斯是佩琉斯的兒子,參考《哀歌集》第一部第100首的注釋。
[7] 指屋大維。“掌雷霆的朱庇特”的原文是Tarpeio Tonante(塔爾皮亞的轟雷者),參考《黑海書簡》第二部第一首第57行的注釋。
[8] 指梅薩拉,參考《黑海書簡》第一部第七首第28行的注釋。
[9] 指小德魯蘇,提比略的兒子。
[10] “兒媳”包括大德魯蘇的遺孀安托妮婭(Antonia)和提比略的妻子大尤利婭(Iulia,屋大維和第二位妻子斯克利波尼婭(Scribonia)生下的女兒,她出生當天屋大維就和她母親離婚了)。“孫媳”包括小德魯蘇的妻子利維拉和日耳曼尼庫斯的妻子大阿格里皮娜。“曾孫”包括尼祿(Nero,不是那位皇帝)、德魯蘇三世(Drusus III)和蓋烏斯(Gaius,即後來的皇帝卡里古拉)。
[11] 然而利維婭和屋大維的漫長婚姻卻沒有任何子嗣,除非死去的大德魯蘇真如傳言所說是屋大維的孩子。
[12] 指公元6-9年的伊利里亞大叛亂和羅馬的軍事行動。奧維德的地理似乎不好,派奧尼亞(Paeonia)在馬其頓附近,伊利里亞卻在羅馬北疆多瑙河一帶。羅馬獲勝後將伊利里亞分成了潘諾尼亞和代馬提亞兩個行省。
[13] “皇孫”指日耳曼尼庫斯和小德魯蘇,“你們”尤其指梅薩里努斯和科塔兄弟。
[14] 指卡斯托爾和珀魯克斯兄弟。
[15] “神聖的尤里烏”指屋大維的養父愷撒(Iulius Caesar),他的神廟與卡斯托爾和珀魯克斯神廟相去不遠。
[16] 指日耳曼尼庫斯等皇室成員。
[17] “愷撒”和上一行的“天神”都指提比略。
[18] 波呂斐摩斯(Polyphemus)是西西里島上著名的食人獨眼巨人,見《奧德賽》(Odyssey 9.216-542)。
[19] 安提法忒斯(Antiphates)是食人族的國王,見見《奧德賽》(Odyssey 10.114-32)。
[20] 我們很難不從這段文字中讀出反諷。
[21] 這行詩或許是減輕給對方的壓力,或許也是因為奧維德日益迷信,覺得任何努力都只能適得其反。