Ille domus vestrae primis venerator ab annis,
pulsus ad Euxini Naso Sinistra freti,
mittit ab indomitis hanc, Messaline, salutem,
quam solitus praesens est tibi ferre, Getis.
5 Ei mihi, si[1] lecto vultus tibi nomine non est
qui fuit et dubitas cetera perlegere!
Perlege nec mecum pariter mea verba relega:
Vrbe licet vestra versibus esse meis.
Non ego concepi, si Pelion Ossa tulisset,
10 clara mea tangi sidera posse manu,
nec nos Enceladi dementia castra secuti
in rerum dominos movimus arma deos,
nec, quod Tydidae temeraria dextera fecit,
numina sunt telis ulla petita meis.
15 Est mea culpa gravis, sed quae me perdere solum
ausa sit et nullum maius adorta nefas.
Nil nisi non sapiens possum timidusque vocari:
haec duo sunt animi nomina vera mei.
Esse quidem fateor meritam post Caesaris iram
20 difficilem precibus te quoque iure meis;
quaeque tua est pietas in totum nomen Iuli,
te laedi, cum quis laeditur inde, putas.
Sed licet arma feras et vulnera saeva mineris,
non tamen efficies ut timeare mihi.
25 Puppis Achaemeniden Graium Troiana recepit
profuit et Myso Pelias hasta duci.
Confugit interdum templi violator ad aram,
nec petere offensi numinis horret opem.
Dixerit hoc aliquis tutum non esse. Fatemur.
30 Sed non per placidas it mea navis aquas.
Tuta petant alii: fortuna miserrima tuta est:
nam timor eventu[2] deterioris abest.
Qui rapitur spumante salo, sua brachia tendens
porrigit ad spinas duraque saxa manus,
35 accipitremque timens[3] pennis trepidantibus ales
audet ad humanos fessa venire sinus,
nec se vicino dubitat committere tecto,
quae fugit infestos territa cerva canes.
Da, precor, accessum lacrimis, mitissime, nostris,
40 nec rigidam timidis vocibus obde forem,
verbaque nostra favens Romana ad numina perfer,
non tibi Tarpeio culta Tonante minus,
mandatique mei legatus suscipe causam:
nulla meo quamvis nomine causa bona est.
45 Iam prope depositus, certe iam frigidus aeger,
servatus per te, si modo servor, ero.
Nunc tua pro lassis nitatur gratia rebus,
principis aeterni quam tibi praestat amor.
Nunc tibi et eloquii nitor ille domesticus adsit,
50 quo poteras trepidis utilis esse reis.
Viuit enim in vobis facundi lingua parentis,
et res heredem repperit illa suum.
Hanc ego, non ut me defendere temptet, adoro:
non est confessi causa tuenda rei.
55 Num tamen excuses erroris origine factum,
an nihil expediat tale movere, vide.
Vulneris id genus est quod, cum sanabile non sit
non contrectari tutius esse puto.
Lingua, sile! Non est ultra narrabile quicquam.
60 Posse velim cineres obruere ipse meos.
Sic igitur, quasi me nullus deceperit error,
verba fac, ut vita, quam dedit ipse, fruar;
cumque serenus erit vultusque remiserit illos,
qui secum terras imperiumque movent,
65 exiguam ne me praedam sinat esse Getarum,
detque solum miserae mite, precare, fugae.
Tempus adest aptum precibus. Valet ille videtque
quas fecit vires, Roma, valere tuas.
Incolumis[4] coniunx sua puluinaria servat;
70 promovet Ausonium filius imperium;
praeterit ipse suos animo Germanicus annos,
nec vigor est Drusi nobilitate minor.
Adde nurus[5] neptesque pias natosque nepotum
ceteraque Augustae membra valere domus;
75 adde triumphatos modo Paeonas, adde quietis
subdita montanae brachia Dalmatiae.
Nec dedignata est abiectis Illyris armis
Caesareum famulo vertice ferre pedem.
Ipse super currum placido spectabilis ore
80 tempora Phoebea virgine nexa tulit.
Quem pia vobiscum proles comitavit euntem,
digna parente suo nominibusque datis,
fratribus adsimilis[6] quos proxima templa tenentis
Divus ab excelsa Iulius aede videt.
85 His Messalinus quibus omnia cedere debent
primum laetitiae non negat esse locum.
Quicquid ab his superest venit in certamen amoris:
hac hominum nulli parte secundus erit.
Hanc colet ante diem qua, quae[7] decreta merenti,
90 venit honoratis laurea digna comis.
Felices quibus o[8] licuit spectare triumphos
et ducis ore deos aequiperante frui!
At mihi Sauromatae pro Caesaris ore videndi
terraque pacis inops undaque vincta[9] gelu.
95 Si tamen haec audis et vox mea pervenit istuc[10],
sit tua mutando gratia blanda loco.
Hoc pater ille tuus primo mihi cultus ab aevo,
si quid habet sensus umbra diserta, petit.
Hoc petit et frater, quamvis fortasse veretur
100 servandi noceat ne tibi cura mei.
Tota domus rogat hoc nec tu potes ipse negare
et nos in turbae parte fuisse tuae.
Ingenii certe quo nos male sensimus usos,
Artibus exceptis saepe probator eras.
105 Nec mea, si tantum peccata novissima demas,
esse potest domui vita pudenda tuae.
Sic igitur vestrae vigeant penetralia gentis,
curaque sit superis Caesaribusque tui:
mite, sed iratum merito mihi numen adora,
110 eximar[11] ut Scythici de feritate loci.
Difficile est, fateor, sed tendit in ardua virtus,
et talis meriti gratia maior erit.
Nec tamen Aetnaeus vasto Polyphemus in antro
accipiet voces Antiphatesve tuas:
115 sed placidus facilisque parens veniaeque paratus,
et qui fulmineo saepe sine igne tonat.
Qui cum triste aliquid statuit, fit tristis et ipse,
cuique fere poenam sumere poena sua est.
Victa tamen vitio est huius clementia nostro,
120 venit et ad vires ira coacta suas.
Qui quoniam patria toto sumus orbe remoti,
nec licet ante ipsos procubuisse deos,
quos colis ad superos haec fer mandata sacerdos,
adde sed et proprias ad mea verba preces.
125 Sic tamen haec tempta, si non nocitura putabis.
Ignosces. Timeo naufragus omne fretum.
[1] si=si quid
[2] eventu=eventus
[3] accipitremque timens=accipitremque metuens
[4] Incolumis=incolumi
[5] nurus=nurum
[6] adsimilis=adsimiles
[7] qua, quae=qua, quam=quamquam=quamque
[8] o=hos
[9] vincta=iuncta
[10] istuc=illuc
[11] eximar=eximaat
(致梅萨里努斯)[1]
梅萨里努斯,纳索从少年起就崇拜你们家,
如今他放逐欧克辛阴郁的天涯,
只能从野蛮的盖塔人中间向你问安,
没办法亲自致意,就像从前。
5 如果你读到我的名字便勃然变色,
犹豫是否读下去,我又该如何?
读到底,别把我的言和人一起放逐,
我的诗总可以在你的城市居住。
我可没想过,如果奥萨驮起佩里昂,
10 我的手就能摸到灿烂的星穹[2]。
也不曾追随恩刻拉多疯狂的阵营,
武装反叛主宰万物的诸神[3],
也不曾仿效莽撞动手的狄俄墨得斯,
没有一位神伤于我的兵器[4]。
15 我的过失很严重,但只敢毁灭我自己,
并未策划任何邪恶的诡计。
只能形容我做事不周详,性情怯懦,
这两点的确是我一贯的性格。
我承认,在恺撒理所当然地震怒之后,
20 你也有理由拒斥我的请求,
你对整个尤利亚家族都虔诚敬仰,
他们有谁受伤害,你也觉受伤。
但即使你挥舞武器,威胁要给我重创,
我也不会退缩,不会惊惶。
25 希腊的阿凯美尼得斯被特洛伊的船救起[5],
佩琉斯的矛帮助了泰勒颇斯[6]。
亵渎神庙者时常在里面的祭坛避难,
不害怕向自己触怒的神求援。
有人说这样做并不安全,我也承认,
30 可是我的船本就在恶浪中穿行。
让别人去追求安全,最悲惨的处境最安全,
因为再不用恐惧更大的灾难。
在翻涌的浪花中挣扎的人会伸长手臂,
竭力抓住荆棘和扎手的岩石;
35 躲避鹰的鸟精疲力尽,翅翼颤抖,
也会冒险来寻求人类的庇佑;
被紧追不舍的猎犬惊吓,奔逃的小鹿
会毫不迟疑地躲进旁边的茅屋。
我求你,温情的朋友,别拒绝我的眼泪,
40 别紧闭大门,将胆怯的求告拦回,
帮助我,把话带到罗马诸神的宝座,
(你敬拜他们如同掌雷霆的朱庇特[7],)
请你做我的特使,为我的案子呼吁,
虽然我的名下已没有荣誉。
45 我已经入土,至少我的病躯已凉透,
若我还有救,就只能被你拯救。
现在,请借用永恒君主赐你的恩宠
为我疲惫的命运努力抗争;
现在请发挥你祖传的出众口才,它曾
50 为许多惊恐的被告带来光明。
父亲[8]雄辩的舌头活在兄弟俩身上,
这门技艺尤其等着你发扬。
我赞美这一点,不是要用它为我辩解,
已经认罪的被告不应该开脱。
55 然而,从错误的源头说明它情有可原,
这样做是否合适,需要你判断。
我的伤如此严重,已没有希望治愈,
我想,不去碰它或许才无虞。
沉默吧,舌头!再没有什么可以透露,
60 愿我将自己的尸灰埋进泥土!
算了,就当我不是无心之失,就这么
进言,让我享受他赐我的生活:
等到他心平如镜,等到他牵动帝国
与世界的眼神与面容变得慈和,
65 再求他,别叫我做了盖塔人卑贱的猎物,
放逐虽凄惨,也该有安静的居处。
说情的时机已出现,他自己无恙,也看见
亲手缔造的罗马国力强健,
他的皇后平安守护着神圣的婚床,
70 皇子正拓展奥索尼亚的边疆。
日耳曼尼库斯展示出超越年龄的智慧,
德鲁苏[9]的心气也无愧高贵的门楣;
还有他贤淑的儿媳、孙媳,还有曾孙[10],
奥古斯都的家族一片兴盛[11]。
75 派奥尼亚刚大捷,代马提亚的山区
也恢复和平,敌人全部被制伏。
伊利里亚驯顺地放下了武器,允许
恺撒的足踩上它臣虏的头颅[12]。
而统帅自己赫然坐在马车上,神情
80 安详,月桂花环装饰着双鬓。
忠诚的皇孙在你们簇拥下随侍身旁[13],
配得上尊贵的父亲和荣耀的名望,
就像供奉在邻近庙宇里的孪生兄弟[14]
(神圣的尤里乌[15]正可从高处俯视)。
85 最有权庆祝的是这些凡事占先的贵胄[16],
梅萨里努斯不会抢他们的风头。
他们放弃的东西就须靠忠心来争夺,
这方面他绝对不比任何人逊色。
他尤其会敬拜这个日子,皇帝的谕令
90 让光荣的月桂戴在了光荣的头顶。
幸福的人们,能够在现场观看凯旋,
欣赏统帅天神一般的容颜!
可是我看不见恺撒[17],只看见扫罗马泰人、
战乱的土地和囚禁江海的寒冰。
95 但如果我遥远的声音能抵达你的耳朵,
请施展影响,为我换一处居所。
你雄辩的父亲若地下有知(他是我少时
就崇拜的偶像),也会有如此心意。
你弟弟也是一样,虽然他或许担心
100 你如果救我,可能会惹祸上身。
这是你整个家族的愿望,你无法否认,
我曾是你的追随者,你的友人。
至少我的才华(我感觉它用错了方向)
除了《艺术》,常赢得你的赞扬,
105 我的生活,只要你除开最后的过失,
也不会让你的家族蒙受羞耻。
所以,我祝你的庭户兴旺发达,愿天神
和诸位恺撒始终看护你们。
向仁慈的君上求告(他恨我理所应当),
110 让我离开斯基泰这片蛮荒。
这很难,我承认,但勇敢喜欢追求艰险,
如此的功劳有更深的感激相伴。
而且,并非埃特纳荒穴里的波吕斐摩斯[18]
或者安提法忒斯[19]听你的说辞,
115 而是一位父亲,和蔼,仁慈,宽容,
他时常不动电火,只响雷霆,
做出严酷的决定,他自己也会悲伤,
惩罚别人时,他时常把自己捎上[20]。
我的过失却超出了他仁慈容忍的边界,
120 他的这番盛怒其实是被迫。
但既然我在世界的尽头,远离故土,
就无法跪在神的面前求宽恕,
你敬拜他们,请做我祭司,替我传讯息,
在我的言辞外添上你的言辞。
125 但不要尝试,除非你觉得不会招灾[21]。
原谅我,沉船的人怕所有的海。
[1] 这首诗再次印证了奥维德和梅萨里努斯之间冷淡的关系。
[2] 在巨人族反对朱庇特的战争中,奥托斯(Otus)和厄菲阿特斯(Ephialtes)兄弟试图把奥萨山、佩里昂山和奥林匹斯山堆在一起(具体顺序有不同说法),以便攀上天界。参考贺拉斯《颂诗集》(Carmina 3.4.51-52)和奥维德《变形记》(Metamorphoses 1.151-62)。
[3] 恩刻拉多(Enceladus)也是巨人族的一员,参考贺拉斯《颂诗集》(Carmina 3.4.56)。
[4] 狄俄墨得斯(Diomedes)在战场上击伤了战神和爱神,事见《伊利亚特》(Iliad 5.329-51)。狄俄墨得斯的原文是Tydidae(堤丢斯之子)。
[5] 阿凯美尼得斯(Achaemenides)是尤利西斯的同伴,被遗弃在西西里,后来埃涅阿斯一行发现了他,并救了他的命。参考《变形记》(Metamorphoses 14.154-222)。
[6] 泰勒颇斯的原文是Myso duci(米西亚的国王)。“佩琉斯的矛”实际指阿喀琉斯的矛,因为阿喀琉斯是佩琉斯的儿子,参考《哀歌集》第一部第100首的注释。
[7] 指屋大维。“掌雷霆的朱庇特”的原文是Tarpeio Tonante(塔尔皮亚的轰雷者),参考《黑海书简》第二部第一首第57行的注释。
[8] 指梅萨拉,参考《黑海书简》第一部第七首第28行的注释。
[9] 指小德鲁苏,提比略的儿子。
[10] “儿媳”包括大德鲁苏的遗孀安托妮娅(Antonia)和提比略的妻子大尤利娅(Iulia,屋大维和第二位妻子斯克利波尼娅(Scribonia)生下的女儿,她出生当天屋大维就和她母亲离婚了)。“孙媳”包括小德鲁苏的妻子利维拉和日耳曼尼库斯的妻子大阿格里皮娜。“曾孙”包括尼禄(Nero,不是那位皇帝)、德鲁苏三世(Drusus III)和盖乌斯(Gaius,即后来的皇帝卡里古拉)。
[11] 然而利维娅和屋大维的漫长婚姻却没有任何子嗣,除非死去的大德鲁苏真如传言所说是屋大维的孩子。
[12] 指公元6-9年的伊利里亚大叛乱和罗马的军事行动。奥维德的地理似乎不好,派奥尼亚(Paeonia)在马其顿附近,伊利里亚却在罗马北疆多瑙河一带。罗马获胜后将伊利里亚分成了潘诺尼亚和代马提亚两个行省。
[13] “皇孙”指日耳曼尼库斯和小德鲁苏,“你们”尤其指梅萨里努斯和科塔兄弟。
[14] 指卡斯托尔和珀鲁克斯兄弟。
[15] “神圣的尤里乌”指屋大维的养父恺撒(Iulius Caesar),他的神庙与卡斯托尔和珀鲁克斯神庙相去不远。
[16] 指日耳曼尼库斯等皇室成员。
[17] “恺撒”和上一行的“天神”都指提比略。
[18] 波吕斐摩斯(Polyphemus)是西西里岛上著名的食人独眼巨人,见《奥德赛》(Odyssey 9.216-542)。
[19] 安提法忒斯(Antiphates)是食人族的国王,见见《奥德赛》(Odyssey 10.114-32)。
[20] 我们很难不从这段文字中读出反讽。
[21] 这行诗或许是减轻给对方的压力,或许也是因为奥维德日益迷信,觉得任何努力都只能适得其反。