Huc quoque Caesarei pervenit fama triumphi,
languida quo fessi vix venit aura Noti.
Nil fore dulce mihi Scythica regione putavi:
iam minus hic odio est, quam fuit ante, locus.
5 Tandem aliquid pulsa curarum nube serenum
vidi fortunae verba dedique meae.
Nolit ut ulla[1] mihi contingere gaudia Caesar,
velle potest cuivis haec tamen una dari.
Di quoque, ut a cunctis hilari pietate colantur,
10 tristitiam poni per sua festa iubent.
Denique, quod certus furor est audere fateri,
hac ego laetitia, si vetet ipse, fruar.
Iuppiter utilibus quotiens iuvat imbribus agros,
mixta tenax segeti crescere lappa solet.
15 Nos quoque frugiferum sentimus inutilis herba
numen et invita saepe iuvamur ope.
Gaudia Caesareae mentis pro parte virili
sunt mea: privati nil habet illa domus.
Gratia, Fama, tibi per quam spectata triumphi
20 incluso mediis est mihi pompa Getis.
Indice te didici nuper visenda coisse
innumeras gentes ad ducis ora sui:
quaeque capit vastis inmensum moenibus orbem,
hospitiis Romam vix habuisse locum.
25 Tu mihi narrasti, cum multis lucibus ante
fuderit adsiduas nubilus auster aquas,
numine caelesti solem fulsisse serenum,
cum populi vultu conveniente die,
atque ita victorem cum magnae vocis honore
30 bellica laudatis dona dedisse viris,
claraque sumpturum pictas insignia vestes
tura prius sanctis inposuisse focis,
Iustitiamque sui caste[2] placasse parentis,
illo quae[3] templum pectore semper habet,
35 quaque ierit, felix adiectum plausibus omen,
saxaque roratis erubuisse rosis;
protinus argento versos imitantia muros
barbara cum pictis[4] oppida lata viris,
fluminaque et montes et in altis proelia[5] silvis,
40 armaque cum telis in strue mixta sua,
deque tropaeorum quod sol incenderet[6] auro
aurea Romani tecta fuisse fori,
totque tulisse duces captivos[7] addita collis
vincula paene hostis quot satis esse fuit.
45 Maxima pars horum vitam veniamque tulerunt,
in quibus et belli summa caputque Bato.
Cur ego posse negem minui mihi numinis iram,
cum videam mitis hostibus esse deos?
Pertulit hic idem nobis, Germanice, rumor,
50 oppida sub titulo nominis isse[8] tui.
Atque ea te contra nec muri mole nec armis
nec satis ingenio tuta fuisse loci.
Di tibi dent annos! A te nam cetera sumes,
sint modo virtuti tempora longa tuae.
55 Quod precor, eveniet: sunt quaedam[9] oracula vatum:
nam deus optanti prospera signa dedit.
Te quoque victorem Tarpeias scandere in arces
laeta coronatis Roma videbit equis;
maturosque pater nati spectabit honores,
60 gaudia percipiens quae dedit ipse suis.
Iam nunc haec a me, iuvenum belloque togaque
maxime, dicta tibi vaticinante nota.
Hunc quoque carminibus referam fortasse triumphum,
sufficiet nostris si modo vita malis,
65 inbuero Scythicas si non prius ipse sagittas,
abstuleritque ferox hoc caput ense Getes.
Quae si me salvo dabitur tua laurea templis,
omina bis dices vera fuisse mea.
[1] Nolit ut ulla=noluit illa
[2] caste=castae=castos=iustos
[3] quae=quo
[4] pictis=victis
[5] proelia=proflua=pascua
[6] incenderet=incenderat=incendent
[7] captivos=captivis
[8] isse=esse
[9] quaedam=quiddam
(致日耳曼尼庫斯)[1]
愷撒[2]凱旋的音訊甚至傳到了這裡——
連疲憊的南風至此也奄奄一息。
我從未指望斯基泰的土地能有喜慶,
可現在它已經不再那麼可憎。
5 憂患的陰雲終於驅散,我得以瞥見
一角藍天,命運也被我欺騙。
即使愷撒[3]不願意我享受任何快樂,
這份快樂他總肯賜遍全國。
甚至諸神,為了所有人欣悅地敬拜,
10 也命令人們在節日放下悲哀。
總之,敢於承認這一點簡直是犯瘋:
他親自阻止,我也決心要歡慶。
每次朱庇特降下甘霖,滋潤土壤,
頑固的芒刺也會隨莊稼生長。
15 我這棵雜草也沾到育化蔬果的神恩,
經常連帶受益,逆他的本心。
我盡可將愷撒的欣喜當做我的欣喜,
他的家族不可能有任何私密。
感謝你,消息女神[4],你讓囚禁在蓋塔人
20 中間的我也見到凱旋的盛景!
通過你,我得知無數的民族匯聚京都,
都渴望一睹他們統帥[5]的面目,
無垠的世界都湧入羅馬宏偉的城牆,
客人們幾乎已沒有立足的地方。
25 你[6]說,雖然此前許多日烏雲密布,
南風帶來連綿不斷的大雨,
神意卻讓天空放了晴,燦爛的太陽
恰好與人們的表情相互輝映。
凱旋的統帥高聲稱讚英雄的將士,
30 賞賜他們與勇者相稱的殊禮。
在即將披上錦袍——榮耀的標誌——之前,
他先把乳香放上神聖的祭壇,
虔誠地敬拜屬於他父親的正義女神[7],
她永遠的神祠就是他的心靈。
35 無論行進到哪裡,都有歡呼的吉兆,
帶露的玫瑰給大理石添了妖嬈。
他身後緊跟着蠻族城鎮的白銀模型,
上面還繪製了形形色色的居民,
還有河流、峰嶺,密林深處的爭戰,
40 繳獲的盔甲和刀槍堆成的小山。
當陽光點亮戰利品中間的黃金,羅馬
廣場的樓群便映出道道金霞。
如此多的敵酋頸上套着俘虜的鎖鏈,
幾乎可以拼湊出一個軍團。
45 他們中大多數都被寬恕,保住了性命,
甚至巴托,戰爭的策劃者和首領[8]。
為何我要說,神不能平復對我的怒氣,
既然他對敵人都如此仁慈?
同一則消息告訴我,日耳曼尼庫斯,城鎮
50 因為你移動,上面寫着你的名[9],
面對你,無論高牆深壘、強弓利劍,
還是險要的地勢,都難保安全。
願諸神佑你長壽!餘下的你都靠自己,
只要有時間,你必將彪炳後世[10]。
55 我的預言會應驗——詩人常說出神諭——
祈禱時,神也給了我吉祥的證據。
你也將征服歸來,登上山頂的神殿[11],
羅馬將歡迎你,馬車綴滿花環,
父親將觀賞兒子終成大器的盛景[12],
60 體會到自己曾給家人的喜慶。
論軍事和政治才華,你都是青年之典範,
請記住剛才我對你的這番預言[13]。
或許我也會用詩歌吟唱你未來的凱旋,
倘若生命能熬過這種種苦難——
65 我沒有先用鮮血染紅斯基泰的箭鏃,
也沒讓兇殘的蓋塔人砍下頭顱。
你向神廟敬獻月桂時,若我還活着[14],
你就應該說,預言雙倍地準確。
[1] 這首詩寫給日耳曼尼庫斯。奧維德在《哀歌集》第四部第二首想象的提比略凱旋在公元12年10月23日成為現實,但凱旋的理由並非提比略征服了日耳曼,而是他在潘諾尼亞取得了大捷。奧維德想趁此機會獻詩,贏得提比略的好感,然而一貫缺乏政治敏感的他,在這首詩里又犯了忌諱。他不直接向提比略獻詩已是不妥,濃墨重彩讚美提比略的侄子(已死去的皇位競爭者大德魯蘇的兒子)更無疑會引起提比略的猜忌,讓本來就冷淡的關係更趨惡化。大德魯蘇活着時很得人心,年輕英俊驍勇的日耳曼尼庫斯更是當時羅馬政壇和軍界最奪目的明星,許多人相信他就是羅馬的亞歷山大。奧維德獻詩給他,或許是想乘上他想象的東風。
[2] 這裡的愷撒指提比略。從下文可以推知,從羅馬來的某人詳細講述了這次凱旋,否則奧維德不可能知道如此多的細節(包括當天的天氣)。
[3] 指屋大維。
[4] “消息女神”原文是Fama,大寫表示擬人,拉丁語的fama可以指名聲、傳聞等。
[5] 指提比略。
[6] 仍指消息女神。
[7] 指當時羅馬的“奧古斯都正義女神”(Iustitia Augusta)崇拜,Iustitia(正義)被尊為女神,屋大維為她建了神廟。
[8] 巴托(Bato)是潘諾尼亞部落代斯提阿泰人的酋長,成為俘虜後被釋放,到羅馬城市拉維納(Ravenna)安度晚年。奧維德的說法得到了蘇埃托尼烏斯《提比略傳》(Tib. 20)和卡西烏斯《羅馬史》(Historia Romana, 55.23)的印證。
[9] 指為日耳曼尼庫斯奪取的城鎮而製作的模型。
[10] 這也是當時羅馬大眾的共識。
[11] “山頂的神殿”原文是Tarpeias arces(塔爾皮亞的堡壘),塔爾皮亞是卡皮托山南頂峰的一塊陡峭岩石,因為羅馬早期叛國的維斯塔貞女塔爾皮婭而得名,這裡後來成為處決犯人的地方。公元前500年,羅馬國王塔克文(L. Tarquinius Superbus)在它頂上建了朱庇特神廟。
[12] 這樣的場景不會讓提比略高興。他雖然在屋大維的壓力下,收養了這位侄子,但在提比略和大德魯蘇這兩個家族分支之間始終存在激烈的皇位之爭,延續數代。
[13] 這個預言的確應驗了,由於日耳曼尼庫斯在日耳曼的一系列勝利,公元17年5月26日他享受了凱旋的待遇,參考塔西佗《編年史》(Annales 2.41)。
[14] 那時奧維德還活着,但已經不再寫詩,下一個冬天他就去世了。