奥维德《黑海书简》第2部第1首



Huc quoque Caesarei pervenit fama triumphi,
languida quo fessi vix venit aura Noti.
Nil fore dulce mihi Scythica regione putavi:
iam minus hic odio est, quam fuit ante, locus.
5 Tandem aliquid pulsa curarum nube serenum
vidi fortunae verba dedique meae.
Nolit ut ulla[1] mihi contingere gaudia Caesar,
velle potest cuivis haec tamen una dari.
Di quoque, ut a cunctis hilari pietate colantur,
10 tristitiam poni per sua festa iubent.
Denique, quod certus furor est audere fateri,
hac ego laetitia, si vetet ipse, fruar.
Iuppiter utilibus quotiens iuvat imbribus agros,
mixta tenax segeti crescere lappa solet.
15 Nos quoque frugiferum sentimus inutilis herba
numen et invita saepe iuvamur ope.
Gaudia Caesareae mentis pro parte virili
sunt mea: privati nil habet illa domus.
Gratia, Fama, tibi per quam spectata triumphi
20 incluso mediis est mihi pompa Getis.
Indice te didici nuper visenda coisse
innumeras gentes ad ducis ora sui:
quaeque capit vastis inmensum moenibus orbem,
hospitiis Romam vix habuisse locum.
25 Tu mihi narrasti, cum multis lucibus ante
fuderit adsiduas nubilus auster aquas,
numine caelesti solem fulsisse serenum,
cum populi vultu conveniente die,
atque ita victorem cum magnae vocis honore
30 bellica laudatis dona dedisse viris,
claraque sumpturum pictas insignia vestes
tura prius sanctis inposuisse focis,
Iustitiamque sui caste[2] placasse parentis,
illo quae[3] templum pectore semper habet,
35 quaque ierit, felix adiectum plausibus omen,
saxaque roratis erubuisse rosis;
protinus argento versos imitantia muros
barbara cum pictis[4] oppida lata viris,
fluminaque et montes et in altis proelia[5] silvis,
40 armaque cum telis in strue mixta sua,
deque tropaeorum quod sol incenderet[6] auro
aurea Romani tecta fuisse fori,
totque tulisse duces captivos[7] addita collis
vincula paene hostis quot satis esse fuit.
45 Maxima pars horum vitam veniamque tulerunt,
in quibus et belli summa caputque Bato.
Cur ego posse negem minui mihi numinis iram,
cum videam mitis hostibus esse deos?
Pertulit hic idem nobis, Germanice, rumor,
50 oppida sub titulo nominis isse[8] tui.
Atque ea te contra nec muri mole nec armis
nec satis ingenio tuta fuisse loci.
Di tibi dent annos! A te nam cetera sumes,
sint modo virtuti tempora longa tuae.
55 Quod precor, eveniet: sunt quaedam[9] oracula vatum:
nam deus optanti prospera signa dedit.
Te quoque victorem Tarpeias scandere in arces
laeta coronatis Roma videbit equis;
maturosque pater nati spectabit honores,
60 gaudia percipiens quae dedit ipse suis.
Iam nunc haec a me, iuvenum belloque togaque
maxime, dicta tibi vaticinante nota.
Hunc quoque carminibus referam fortasse triumphum,
sufficiet nostris si modo vita malis,
65 inbuero Scythicas si non prius ipse sagittas,
abstuleritque ferox hoc caput ense Getes.
Quae si me salvo dabitur tua laurea templis,
omina bis dices vera fuisse mea.
[1] Nolit ut ulla=noluit illa
[2] caste=castae=castos=iustos
[3] quae=quo
[4] pictis=victis
[5] proelia=proflua=pascua
[6] incenderet=incenderat=incendent
[7] captivos=captivis
[8] isse=esse
[9] quaedam=quiddam

(致日耳曼尼库斯)[1]
 
恺撒[2]凯旋的音讯甚至传到了这里——
连疲惫的南风至此也奄奄一息。
我从未指望斯基泰的土地能有喜庆,
可现在它已经不再那么可憎。
5 忧患的阴云终于驱散,我得以瞥见
一角蓝天,命运也被我欺骗。
即使恺撒[3]不愿意我享受任何快乐,
这份快乐他总肯赐遍全国。
甚至诸神,为了所有人欣悦地敬拜,
10 也命令人们在节日放下悲哀。
总之,敢于承认这一点简直是犯疯:
他亲自阻止,我也决心要欢庆。
每次朱庇特降下甘霖,滋润土壤,
顽固的芒刺也会随庄稼生长。
15 我这棵杂草也沾到育化蔬果的神恩,
经常连带受益,逆他的本心。
我尽可将恺撒的欣喜当做我的欣喜,
他的家族不可能有任何私密。
感谢你,消息女神[4],你让囚禁在盖塔人
20 中间的我也见到凯旋的盛景!
通过你,我得知无数的民族汇聚京都,
都渴望一睹他们统帅[5]的面目,
无垠的世界都涌入罗马宏伟的城墙,
客人们几乎已没有立足的地方。
25 你[6]说,虽然此前许多日乌云密布,
南风带来连绵不断的大雨,
神意却让天空放了晴,灿烂的太阳
恰好与人们的表情相互辉映。
凯旋的统帅高声称赞英雄的将士,
30 赏赐他们与勇者相称的殊礼。
在即将披上锦袍——荣耀的标志——之前,
他先把乳香放上神圣的祭坛,
虔诚地敬拜属于他父亲的正义女神[7]
她永远的神祠就是他的心灵。
35 无论行进到哪里,都有欢呼的吉兆,
带露的玫瑰给大理石添了妖娆。
他身后紧跟着蛮族城镇的白银模型,
上面还绘制了形形色色的居民,
还有河流、峰岭,密林深处的争战,
40 缴获的盔甲和刀枪堆成的小山。
当阳光点亮战利品中间的黄金,罗马
广场的楼群便映出道道金霞。
如此多的敌酋颈上套着俘虏的锁链,
几乎可以拼凑出一个军团。
45 他们中大多数都被宽恕,保住了性命,
甚至巴托,战争的策划者和首领[8]
为何我要说,神不能平复对我的怒气,
既然他对敌人都如此仁慈?
同一则消息告诉我,日耳曼尼库斯,城镇
50 因为你移动,上面写着你的名[9]
面对你,无论高墙深垒、强弓利剑,
还是险要的地势,都难保安全。
愿诸神佑你长寿!余下的你都靠自己,
只要有时间,你必将彪炳后世[10]
55 我的预言会应验——诗人常说出神谕——
祈祷时,神也给了我吉祥的证据。
你也将征服归来,登上山顶的神殿[11]
罗马将欢迎你,马车缀满花环,
父亲将观赏儿子终成大器的盛景[12]
60 体会到自己曾给家人的喜庆。
论军事和政治才华,你都是青年之典范,
请记住刚才我对你的这番预言[13]
或许我也会用诗歌吟唱你未来的凯旋,
倘若生命能熬过这种种苦难——
65 我没有先用鲜血染红斯基泰的箭镞,
也没让凶残的盖塔人砍下头颅。
你向神庙敬献月桂时,若我还活着[14]
你就应该说,预言双倍地准确。


[1] 这首诗写给日耳曼尼库斯。奥维德在《哀歌集》第四部第二首想象的提比略凯旋在公元12年10月23日成为现实,但凯旋的理由并非提比略征服了日耳曼,而是他在潘诺尼亚取得了大捷。奥维德想趁此机会献诗,赢得提比略的好感,然而一贯缺乏政治敏感的他,在这首诗里又犯了忌讳。他不直接向提比略献诗已是不妥,浓墨重彩赞美提比略的侄子(已死去的皇位竞争者大德鲁苏的儿子)更无疑会引起提比略的猜忌,让本来就冷淡的关系更趋恶化。大德鲁苏活着时很得人心,年轻英俊骁勇的日耳曼尼库斯更是当时罗马政坛和军界最夺目的明星,许多人相信他就是罗马的亚历山大。奥维德献诗给他,或许是想乘上他想象的东风。
[2] 这里的恺撒指提比略。从下文可以推知,从罗马来的某人详细讲述了这次凯旋,否则奥维德不可能知道如此多的细节(包括当天的天气)。
[3] 指屋大维。
[4] “消息女神”原文是Fama,大写表示拟人,拉丁语的fama可以指名声、传闻等。
[5] 指提比略。
[6] 仍指消息女神。
[7] 指当时罗马的“奥古斯都正义女神”(Iustitia Augusta)崇拜,Iustitia(正义)被尊为女神,屋大维为她建了神庙。
[8] 巴托(Bato)是潘诺尼亚部落代斯提阿泰人的酋长,成为俘虏后被释放,到罗马城市拉维纳(Ravenna)安度晚年。奥维德的说法得到了苏埃托尼乌斯《提比略传》(Tib. 20)和卡西乌斯《罗马史》(Historia Romana, 55.23)的印证。
[9] 指为日耳曼尼库斯夺取的城镇而制作的模型。
[10] 这也是当时罗马大众的共识。
[11] “山顶的神殿”原文是Tarpeias arces(塔尔皮亚的堡垒),塔尔皮亚是卡皮托山南顶峰的一块陡峭岩石,因为罗马早期叛国的维斯塔贞女塔尔皮娅而得名,这里后来成为处决犯人的地方。公元前500年,罗马国王塔克文(L. Tarquinius Superbus)在它顶上建了朱庇特神庙。
[12] 这样的场景不会让提比略高兴。他虽然在屋大维的压力下,收养了这位侄子,但在提比略和大德鲁苏这两个家族分支之间始终存在激烈的皇位之争,延续数代。
[13] 这个预言的确应验了,由于日耳曼尼库斯在日耳曼的一系列胜利,公元17年5月26日他享受了凯旋的待遇,参考塔西佗《编年史》(Annales 2.41)。
[14] 那时奥维德还活着,但已经不再写诗,下一个冬天他就去世了。