Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum,
cum faber, incertus scamnum faceretne Priapum,
maluit esse deum. Deus inde ego, furum aviumque
maxima formido; nam fures dextra coercet
5 obscaenoque ruber porrectus ab inguine palus;
ast importunas volucres in vertice harundo
terret fixa vetatque novis considere in hortis.
Huc prius angustis eiecta cadavera cellis
conservus vili portanda locabat in arca;
10 hoc miserae plebi stabat commune sepulcrum,
Pantolabo scurrae Nomentanoque nepoti:
mille pedes in fronte, trecentos cippus in agrum
hic dabat, heredes monumentum ne sequeretur.
Nunc licet Esquiliis habitare salubribus atque
15 aggere in aprico spatiari, quo modo tristes
albis informem spectabant ossibus agrum;
cum mihi non tantum furesque feraeque, suetae
hunc vexare locum, curae sunt atque labori
quantum carminibus quae versant atque venenis
20 humanos animos. Has nullo perdere possum
nec prohibere modo, simul ac vaga luna decorum
protulit os, quin ossa legant herbasque nocentes.
Vidi egomet nigra succinctam vadere palla
Canidiam pedibus nudis passoque capillo,
25 cum Sagana maiore ululantem. Pallor utrasque
fecerat horrendas aspectu. Scalpere terram
unguibus et pullam divellere mordicus agnam
coeperunt; cruor in fossam confusus, ut inde
manes elicerent animas responsa daturas.
30 Lanea et effigies erat altera cerea: maior
lanea, quae poenis compesceret inferiorem;
cerea suppliciter stabat, servilibus, ut quae
iam peritura, modis. Hecaten vocat altera, saevam
altera Tisiphonen; serpentes atque videres
35 infernas errare canes, Lunamque rubentem,
ne foret his testis, post magna latere sepulcra.
Mentior at si quid, merdis caput inquiner albis
corvorum, atque in me veniat mictum atque cacatum
Iulius et fragilis Pediatia furque Voranus.
40 Singula quid memorem? quo pacto alterna loquentes
umbrae cum Sagana resonarint triste et acutum,
utque lupi barbam variae cum dente colubrae
abdiderint furtim terris et imagine cerea
largior arserit ignis, et ut non testis inultus
45 horruerim voces furiarum et facta duarum:
nam, displosa sonat quantum vesica, pepedi
diffissa nate ficus: at illae currere in urbem;
Canidiae dentes, altum Saganae caliendrum
excidere atque herbas atque incantata lacertis
50 vincula cum magno risuque iocoque videres.
我曾是無花果的樹榦,一塊廢木頭,匠人
猶豫,做成凳子好,還是普里阿波斯?
他選擇了後者。於是我成了神,竊賊和飛禽
很怕我,因為小偷畏懼我右手的武器,
5 還有從淫穢的陰部伸出的紅色棍子,
而插在我頭頂的那根蘆葦則會驅趕
壞鳥,禁止在新花園安家。以前,奴隸
死了,屍體從狹窄的房舍扔出來,同伴
會僱人裝進劣質的棺材,運到這裡。
10 這裡就成了公共墳場,埋可憐的平民,
比如小丑潘托拉布和敗家子諾門坦。
界石標明了範圍,千呎長,三百呎寬,
好讓這塊墓地能最終躲過繼承人。
現在,埃奎林已變得健康宜居,可以
15 在明媚台地上散步,不久前凄惶的過客
還只能凝望散落着白骨的醜陋原野。
那時,雖然竊賊與野獸常出沒,侵襲
這個地方,但我更大的憂慮和折磨
卻來自那些女巫,她們用咒語和毒藥
20 攪動人心。我沒有任何辦法消滅,
也不能阻止,漫遊的月亮才露出秀麗的
臉龐,她們就開始採集骨頭和毒草。
我親眼看見康迪婭紮好黑色的長袍,
赤腳走着路,披頭散髮,凄厲尖叫,
25 更老的薩加娜在她旁邊。兩人都臉色
慘白,看上去分外可怕。她們先是
用指甲刨土,將黑色的羊羔咬成碎片,
然後把血全倒進溝渠,好從那裡
引誘出死者的魂靈,回答她們的問題。
30 有一個羊毛人像,還有一個蠟像,
羊毛人大些,用它來折磨個子小的同伴,
蠟人可憐地站着,就跟奴隸一樣,
彷彿快死了。一位呼喊赫卡忒,另一位
呼喊兇殘的底西福涅,你能看見蛇
35 和地獄的惡狗亂竄,月神也覺羞愧,
躲到大墳堆後面,不肯見證這些。
可是,我若有虛言,就用烏鴉的白糞
抹我的腦袋,儘管讓尤里烏、“佩迪茶小姐”
和小偷沃拉努衝著我撒尿拉屎。我為何
40 要說出每個細節?鬼魂們怎樣交替
與薩加娜說話,發出陰森刺耳的聲音;
她們怎樣偷偷地掩埋花斑蛇的牙齒
和狼的鬍鬚;扔進蠟像,火怎樣驟然
變亮;我怎樣恐懼兩位復仇女神的
45 聲音和動作(不過我並非沒有報復)。
如膀胱爆炸,我的木屁股崩裂,發出
一聲巨響,可她們也直往城裡逃竄。
地上散落着康迪婭的牙齒,薩加娜高聳的
假髮,藥草,還有從手臂滑掉的下過
50 咒語的鐲子,你若看見一定會笑翻。
這首詩攻擊了女巫康迪婭(Canidia),作品裡的說話人是一尊豐饒神普里阿波斯(Priapus)的木像。木像被放在埃奎林的一座花園裡,這片區域長期以來都是羅馬城的亂葬崗。研究者對此詩通常評價不高,Fraenkel甚至認為它有湊數之嫌。賀拉斯寫此詩用意何在,評論者普遍覺得很難揣測。Anderson提出一種可能,女巫康迪婭和她的同伴代表了盧基里烏斯的“毒藥”式舊諷刺詩,普里阿波斯則代表了賀拉斯讚賞的輕快的新諷刺詩。
第1行 Olim truncus eram ficulnus(我曾經是無花果樹的樹榦)指它成為雕像前。inutile lignum(無用的木料)是同位語。無花果木很容易開裂。
第2行 cum引導時間狀語從句。incertus(猶豫)修飾faber(工匠),後綴-ne(選擇疑問句的標誌)引導incertus的賓語從句。scamnum faceretne Priapum,“(他)要把我做成凳子還是普里阿波斯”。
第3行 maluit esse deum,“他決定把我做成神像”,maluit意為“更願意”,esse前省略了me。Deus inde ego省略了動詞fio,“從此我就成了神”。
第4行 furum aviumque maxima formido(小偷和小鳥最大的恐懼)是ego的同位語,furum和avium都是屬格。這表明,它的主要功能相當於稻草人。nam表示解釋。fures dextra coercet,“我的右手嚇阻了賊”,稻草人右手一般拿着鐮刀或棍子。
第5行 ruber palus(紅色的棍子)也是coercet的主語,過去分詞porrectus(伸出)修飾palus,obscaeno ab inguine(從我淫穢的陰部)和porrectus搭配。豐饒神普里阿波斯的雕像一般都有一個巨大的陽具,象徵多產。
第6行 ast=at,“可是”。in vertice harundo和fixa搭配,“固定在(我)頭頂的一根蘆葦”。harundo是terret(嚇走)的主語,賓語是importunas volucres(討厭的鳥)。
第7行 vetat(禁止)的賓語也是volucres,禁止的內容是novis considere in hortis,“在新花園安家”。
第8行 Huc(往這裡)和portanda(運)呼應。prius,“以前”。表示分離的奪格angustis cellis(狹窄的房間)和eiecta(扔出)搭配,修飾cadavera(屍體)。
第9行 conservus(奴隸的同伴)是locabat(出錢讓別人做事)的主語,賓語是cadavera,將來被動分詞portanda表明了locabat的內容。vili in arca(在劣質的棺材裡)與portanda搭配。
第10行 hoc(這)是stabat(存在)的主語,commune sepulcrum(公共墳地)是hoc的同位語,miserae plebi(可憐的貧民)是與格。
第11行 Pantolabo scurrae Nomentanoque nepoti都是與格,作plebi的同位語,“小丑潘托拉布和放蕩子諾門坦”。
第12行 這一行用了古羅馬測量土地的術語。主語是cippus(界石),謂語是dabat(記錄、標明)。mille pedes in fronte,“長一千呎”,trecentos in agrum,“寬三百呎”。
第13行 hic,“這裡”。ne引導否定性的目的狀語從句。heredes monumentum ne sequeretur,“好讓繼承人無法獲得這塊墓地”。
第14行 Nunc,“現在”。無人稱動詞licet(可以)和兩個不定式連用。Esquiliis habitare,“在埃奎林居住”,salubribus(健康的)修飾奪格Esquiliis,也解釋了可以居住的原因。麥凱納斯得到埃奎林這塊地後,進行了大規模的改造,把它變成了花園住宅區。
第15行 aggere in aprico spatiari,“在灑滿陽光的台地上散步”。quo(那裡)引導定語從句,先行詞是aggere。modo,“不久前”。
第16行 tristes(凄涼的)既可理解為形容詞修飾spectabant(看)的主語“他們”,也可直接作名詞,“凄涼的人”。賓語是informem agrum(醜陋的原野),奪格albis ossibus(白骨)解釋了informem的原因。
第17行 cum表示“我”和“行人”的對照。與格mihi(對我而言)和sunt(是)搭配。non tantum和quantum呼應,表示“不如”。furesque feraeque(賊和野獸)是sunt的主語。
第18行 過去分詞短語suetae hunc vexare locum(習慣騷擾這個地方)修飾ferae,也適用於fures。curae atque labori(憂慮和折磨)是表語。
第19行 quantum從句省略了主語illae(她們,指女巫),quae從句修飾illae。versant(轉動、攪動)的主語是quae,賓語是humanos animos(人的心靈),carminibus(咒語)和venenis(毒藥)都是工具奪格。
第20行 Has(這些女人)是perdere(消滅)和prohibere(阻止)的賓語,兩個不定式都和nullo possum modo(無論用何種方式我都不能)連用。
第21行 simul ac,“一……就”。vaga luna(移動的月亮)是decorum protulit os(露出美麗的臉)的主語。
第22行 quin從句和表示阻止動詞連用。ossa legant herbasque nocentes,“(她們)搜集骨頭和毒草”。
第23行 Vidi egomet,“我親眼看見”。奪格nigra palla(黑色的長袍)與succinctam(紮起來)配合,修飾Canidiam(康迪婭),後者是不定式vadere(走路)的主語。
第24行 奪格pedibus nudis(赤腳)和passo capillo(散發)都描繪康迪婭的樣子。
第25行 cum Sagana maiore(和更老的薩加娜一起)修飾名詞化的現在分詞ululantem(尖叫)。Pallor(慘白的臉色)是fecerat(使得)的主語,utrasque(兩個人)是賓語,horrendas(可怕)是賓補。
第26行 aspectu是目的動名詞奪格,“看起來”。不定式Scalpere和divellere都和coeperunt(開始)連用。Scalpere terram unguibus,“用指甲刨土”。
第27行 pullam divellere agnam,“將黑色的羊羔撕成碎片”。副詞mordicus意為“用牙齒”。
第28行 cruor in fossam confusus(est),“血被倒進溝渠里”。confusus的前綴con-意味着把血都彙集在一起。ut引導目的狀語從句。inde,“從那裡”。
第29行 manes elicerent,“引誘出死者的魂靈”。animas(靈魂)是manes的同位語,受responsa daturas(能夠給出回答)修飾。參考《奧德賽》(11.36ff)。
第30行 Lanea et effigies erat,“(那裡)還有一個羊毛的人像”。altera cerea,“另一個(人像)是蠟做的”。maior lanea,“羊毛的人像大些”。
第31行 quae從句的先行詞是lanea。poenis compesceret inferiorem,“用懲罰壓制小的那個人像”,動詞用虛擬式是因為這個定語從句解釋了將一個人像做得大些的目的。
第32行 cerea suppliciter stabat,“蠟的人像很可憐地站着”。servilibus modis(像奴隸一樣)是奪格。
第33行 ut quae iam peritura,“像一個快死的人”。quae從句的先行詞和peritura後的sit都省略了。altera與altera呼應,“其中一位……另一位”。這裡描繪的是一種愛情巫術,小的人像代表被征服的一方。Hecaten vocat,“呼喊赫卡忒(地府的魔法神)”。
第34行 saevam Tisiphonen(兇殘的底西福涅,復仇三女神之一)。videres(你能看見)是表示過去潛在可能性的虛擬式,賓語是一個賓格不定式結構。
第35行 serpentes(蛇)和infernas canes(地府的狗)都是不定式errare(亂跑)的主語。rubentem(臉紅的)修飾Lunam(月神)。ne引導的否定性目的從句解釋了她臉紅的原因。
第36行 ne foret his testis,“為避免成為這些(儀式)的見證人”,his是與格。post magna latere sepulcra,“藏在大的墳墓後面”,主語是Lunam。
第37行 at,“可是”。Mentior si quid,“如果我有半句謊話”,Mentior(說謊)是異相動詞。merdis caput inquiner albis corvorum,“就讓(我的)腦袋抹滿烏鴉的白糞”,虛擬式表示發誓的語氣。
第38行 in me表示“針對我”。mictum(撒尿)和cacatum(拉屎)都是目的動名詞(supine),和趨向動詞veniat(來)連用。
第39行 veniat的主語是Iulius(尤里烏)、fragilis Pediatia(弱不禁風的“佩迪查小姐”)和fur Voranus(小偷沃拉努)。Pediatia是Pediatius的陰性形式,嘲笑他女性化。這些名字指誰,難以確定。
第40行 Singula quid memorem,“我為何要說出每一個細節?”quo pacto,“以何種方式、怎樣”。
第41行 alterna loquentes cum Sagana,“和薩加娜輪流說話”,alterna修飾奪格Sagana,現在分詞loquentes修飾umbrae(鬼魂),後者是resonarint(= resonaverint,發出聲音)的主語,賓語是用作中性名詞的triste 和acutum(陰森刺耳之語)。
第42行 ut,“如何”。lupi barbam(狼的鬍子)是abdiderint(掩埋)的賓語,variae cum dente colubrae(和花斑蛇的牙齒一起)。
第43行 副詞furtim意為“偷偷地”。terris(在地里)是奪格。奪格imagine cerea(蠟像)解釋了largior ignis(更大的火)的原因。兩位女巫點燃了火,當把蠟像扔進去時,火變大了。
第44行 arserit(燃燒)的主語是ignis。ut用法同第42行。non inultus(並非沒有報復的)修飾testis(目擊者),“報復”針對的是下一行所說的事。
第45行 horruerim(因為……而恐懼)的賓語是voces(聲音)和facta(行為),屬格furiarum duarum(兩位復仇女神)是比喻,修飾賓語。
第46行 nam解釋“我”如何復仇。quantum引導的從句形容主句的程度。displosa sonat vesica,“爆裂的膀胱發出聲音”。pepedi,“我放屁”,可笑的是,20世紀以前的西方各國注者發明了各種委婉語來解釋這個詞,就是不肯明說。
第47行 奪格diffissa nate(裂開的屁股)與pepedi配合,屬格ficus(無花果樹)修飾nate。at,“可是”。illae currere in urbem,“她們跑回了城裡”,currere是歷史不定式。
第48行 Canidiae dentes(康迪婭的牙齒)和altum Saganae caliendrum(薩加娜高聳的假髮)都是不定式excidere(掉落)的主語。
第49行 herbas(藥草)和vincula(鎖鏈,這裡指手鐲)也是excidere的主語。incantata(下過咒語的)修飾vincula,lacertis(手臂)是表示分離的奪格。
第50行 cum magno risuque iocoque,“伴着大笑和開心的感覺”,修飾表示過去潛在可能性的videres(你會看見)。